Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Van 't Hek en van Oss - Van improviseren naar organiseren in tijden van Corona column
27 mei 2020 | Jaap van 't Hek

Nu we de eerste Coronapiek achter de rug lijken te hebben en er wat tijd beschikbaar komt voor reflectie, is een veelgehoorde verzuchting ‘Hoe kan het dat we nu zo makkelijk kunnen veranderen, terwijl dat voor Corona soms zoveel moeite kostte?'

Het zijn bijzondere tijden. We bleken in reactie op de Coronadreiging massaal in staat om thuis te werken, ons razendsnel allerlei videobelapps eigen te maken, onze vrije tijd anders in te richten, onze vriendschappen anders vorm te geven, de telefoon te herontdekken en massaal anderhalve meter afstand te kunnen houden.

Een deel van het antwoord is, denken wij: we moeten wel. Er heeft zich een krankzinnig ingrijpende en onverwachte verandering voorgedaan: een virus dat je pas doorhebt als je het doorhebt. Een Zwarte Zwaan in termen van Taleb: een zowel in tijd als inhoud onvoorspelbare gebeurtenis. In het normale leven proberen we nieuwe zaken te begrijpen met wat we al weten. Zo ook Corona: een griepje zou het zijn, als het warm werd zou het overgaan, je kon pas besmet worden door iemand die symptomen vertoonde, we zouden het zo onder controle hebben. Zelfs veel echte experts dachten dit. Maar Corona hield zich niet aan onze verwachtingen, dus moesten wij ons aanpassen aan Corona.

De maatschappelijke disruptie die het gevolg was, is zo groot dat we er niet niet op kunnen reageren. Wat we zagen (en zien), is de maatschappij als adaptief systeem in optima forma. Misschien voel je weerstand of vind je het ingewikkeld, maar de risico's zijn te groot om niet mee te doen. Allerlei dynamieken die je bij gewone veranderingen ziet, staan daarmee buitenspel. Er is meer aan de hand dan een verandering waar je gewoon geen zin in hebt of die je onnodig vindt. Het gaat om leven en dood, de gevolgen zijn direct voelbaar en dan blijkt er heel veel te kunnen. Het individu staat ten dienste van de grotere klus die we met elkaar te klaren hebben.

In een geplande organisatieverandering hoeven we niet zo ver uit onze comfortzone. Dat is meestal niet nodig. Maar dat betekent niet dat we in minder extreme omstandigheden niet kunnen veranderen. Veranderen lukt vaak wel, maar we voelen dat er grenzen zijn. Er is een oefening in opleidingen veranderkunde waarin mensen daartoe aangezet worden. Je stelt mensen op in twee rijen, een-op-een tegenover elkaar. Je vraagt iedereen je overbuurmens goed te bekijken, dan de rug toe te keren en vijf dingen aan jezelf te veranderen. Bij weer omkeren moeten mensen -zwijgend- bij elkaar aanwijzen welke veranderingen ze zien bij de ander. Een leuke opwarmer denken de deelnemers en ze wijzen vrolijk op een bril die af is, een schoen die uit is of een horloge dat om de andere pols zit. Maar dan begint het echte veranderexperiment: mensen moeten zich nog eens omdraaien en nog vijftien dingen aan zichzelf veranderen. Ongeloof en protesten zijn het gevolg omdat het onmogelijke gevraagd lijkt te worden. Maar als je volhoudt, blijkt dat er veel meer mogelijk is dan gedacht. Er gaan niet alleen meer dingen uit, maar ook dingen van de buurvrouw aan. Rekwisieten uit de zaal worden gebruikt, gezichtsuitdrukkingen worden meegenomen. Negentig procent slaagt voor de opdracht. Je blijkt veel meer aan te kunnen passen in reactie op de gestelde eisen dan je in eerste instantie dacht.

Maar aanpassing op verstoring is nog geen blijvende verandering. In deze coronatijd hebben we de eerste reactie op een zware verstoring achter de rug.

Maar nu komt een volgende fase. Die van: Hoe verder? Het is de fase dat pragmatisch handig opereren en improviseren vertaald moet worden naar wat meer duurzaam herdefiniëren van de situatie waarin we terecht zijn gekomen. Dit gaat niet om terug naar normaal, maar om vooruit in onzekere tijden. We moeten van improviseren naar organiseren, maar met behoud van onze improvisiatiekracht. Daarbij gaat het niet alleen om je blijvend aanpassen aan een maatschappij waarin Corona een feit is. Want na(ast) de gezondheidscrisis die nu gaande is, krijgen we te maken met een diepe economische en sociale crisis, naast een aantal flinke vraagstukken zoals bijvoorbeeld het klimaat en de verschillen tussen rijk en arm, die al op ons maatschappelijke bord lagen.

Gaat het ons lukken om een post-corona werkwijze te ontwikkelen, terwijl we blijvend ingrijpend doorveranderen? Een soort strategisch en visionair improviserend knutselen? Ons aanpassen aan extreme verandering kunnen we met elkaar, dat hebben we laten zien. Maar duurzaam en voortgaand veranderen, dat moeten we nog even laten zien met elkaar.

Leike van Oss en  Jaap van 't Hek vormen samen sinds 1998 Organisatievragen (www.organisatievragen.nl). Ze werken als organisatieadviseur, coach en opleider voor -onder meer- Sioo en De Ambachtsschool. Samen schreven ze de boeken Onveranderbaar, Ondertussen, Onderweg en Onomkeerbaar. Onmacht is hun nieuwe boek.

Expeditie #MB2016: Wat wil het jurylid? (3) nieuws
1 december 2015 | Pierre Spaninks

De speurtocht naar het nieuwe Managementboek van het Jaar is in volle gang. Pierre Spaninks houdt een blog bij over zijn ervaringen. Vorige week liet hij juryvoorzitter Mirella Visser aan het woord over wat zij van een managementboek verwacht. Deze week: Leike van Oss.

‘Ik zie graag hele mooie boeken,’ zegt Leike van Oss. ‘Maar als de vorm het van de inhoud overneemt, word ik daar niet gelukkig van.’ Dit jurylid is een lettervreter die franje meestal overslaat. Belangwekkende informatie, een doortimmerd betoog, liefst nog goed geschreven ook – daar maak je haar pas echt blij mee.

Die no-nonsense instelling van Leike van Oss heeft alles te maken met haar achtergrond, waarin theorie en praktijk hand in hand gaan. Zij studeerde natuurgeneeskunde en sociale psychologie, voerde jaren een praktijk voor homeopathie en acupunctuur, en werkte bij GITP als organisatieadviseur. Sinds 1998 vormt zij samen met Jaap van 't Hek het bureau Organisatievragen en werkt zij als organisatieadviseur, interimmanager en (team-)coach. Vooral in kennisintensieve organisaties en bij de overheid.

Vraagstukken waar Van Oss mee te maken heeft gaan over weerbarstige patronen, ‘ontstroeving’ en de zoektocht hoe een verandering echt werkend en duurzaam te krijgen. Zij is gefascineerd door het verschijnsel dat organisaties in hun feitelijk functioneren zover kunnen afwijken van de managementbedoelingen en dat veranderingsprocessen vaak zo anders verlopen dan gehoopt of gedacht.

Vorig jaar schreef Van Oss samen met haar zakenpartner Van ‘t Hek Onderweg - Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties over pragmatisch veranderen in robuuste organisaties. Dat werd niet alleen Boek van het Jaar van Ooa (de beroepsorganisatie van organisatiekundigen en –adviseurs) maar verwierf ook nog eens een eervolle plek op de shortlist voor het Managementboek van het Jaar 2015.

‘Als het om een boek voor mijzelf gaat,’ vertelt Van Oss, ‘dan hou ik vooral van tekst. Met voorbeelden en plaatjes heb ik niet zo veel. Laat mij maar lezen. Goed geschreven, veel informatie…. van een knap betoog kan ik enorm van genieten. Net als van goed bij elkaar gebrachte theorie die leidt tot nieuwe inzichten.’

Een speciale plek in haar lezershart hebben oorspronkelijke denkers die met hun gedachten een nieuwe wereld voor haar openen of die andere verbanden leggen in je oude wereld. Het voorbeeld dat meteen in haar hoofd opkomt, is Gareth Morgan, met Images of Organization (Beelden van organisatie). ‘Een ouwetje, uit 1986. De nieuwste druk daarvan bevat weer hele interessante aanvullingen. Een gedegen boek, rijk, verhalend, gefundeerd. Prachtig!’

Daarnaast kan Van Oss ook heel erg genieten van boeken die voor anderen zijn geschreven, zoals voor managers die voor de klus staan om iets te realiseren. ‘Ik geniet ervan als een schrijver iets dat moeilijk lijkt makkelijk kan maken zonder plat te worden. Als iemand daarbij verder komt dan jubelwoorden en tjakka-taal.’

Vanuit dat perspectief heeft Van Oss veel waardering voor de ‘evergreen’ Leren samenwerken tussen organisaties van Edwin Kaats. Recenter werd haar aandacht getrokken door Adviseren vanuit het geheel van Paul Kloosterboer en De Veranderversneller van Kilian Bennebroek Gravenhorst.

Expeditie #MB2016 nieuws
8 september 2015 | Pierre Spaninks

Ook dit jaar selecteert een onafhankelijke vakjury weer het beste uit de sinds 1 januari gepubliceerde Nederlandstalige managementboeken. In totaal zullen dat er naar schatting van Managementboek.nl een goede 250 zijn. Kortom: de speurtocht naar het nieuwe Managementboek van het Jaar is begonnen.

Komende maanden mag ik op deze plek wekelijks verslag doen van de wederwaardigheden van de jury. Wie zijn wij, wat beweegt ons, waar zijn wij naar op zoek, wat maakt ons blij en wat maakt ons verdrietig? Om te beginnen stel ik vandaag mijn collega's aan u voor. Alfabetisch op voornaam, dan hoeft u zich niet af te vragen of er wat achter de volgorde steekt.

· Eric van Arendonk is senior adviseur bij Florpartners bv, specialisten in samenwerking. Hij helpt organisaties met strategie, marketing, en managementvraagstukken. Tevens behoort hij tot de kern van de Taskforce Neuromarketing vanuit de Register Marketeers van het NIMA. U kunt hem ook kennen van het boek Neuromarketing uit 2013.

· José Otte is lector Relational Research & Organization Transformation aan Hogeschool NOVI. Het accent in haar onderzoekslijn ligt op verandering, samenwerking en onderzoek. Op 9 november promoveert zij in Tilburg op het proefschrift Future Forming Research. Daarvoor heeft zij een toekomstgericht actie-onderzoek gedaan waarbij zij de brugfunctie van het Aikido laat zien: tussen de wereld van Relational Research (waar haar hoofd leeft, zoals zij zelf zegt) en de wereld van traditioneel onderzoek (waar haar voeten lopen).

· Leike van Oss studeerde natuurgeneeskunde en sociale psychologie. Zij voerde jarenlang een praktijk voor homeopathie en acupunctuur, en werkte bij GITP als organisatieadviseur. Sinds 1998 vormt zij samen met Jaap van 't Hek Organisatievragen en werkt zij als organisatieadviseur, interim-manager en (team)coach. Leike treedt op als (gast)docent bij onder andere SIOO, Vrije Universiteit, Radboud Universiteit, Bosno, en Schouten&Nelissen University. Vorig jaar stonden Leike en Jaap op de shortlist met Onderweg - Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties.

· Mirella Visser, voorzitter van de jury, is oprichter van het Centre for Inclusive Leadership en adviseert over strategische leiderschapsvraagstukken. Zij is een veelgevraagd spreker op internationale managementconferenties, lid van de raad van toezicht van het KNCV Tuberculose Fonds en lid van de Commissie Europese Integratie van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV). Ook adviseert zij de Europese Commissie op het gebied van vrouwen in besluitvormende functies. Haar boek De zijderoute naar de top over strategisch leiderschap voor vrouwen was een van de genomineerden voor de titel van Managementboek van het Jaar 2010.

· Nico Jong is senior adviseur communicatieonderzoek bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hij studeerde Engels, Massacommunicatie en Public Relations aan de Universiteit Utrecht. Voordat hij bij VWS kwam werkte hij in verschillende functies bij de Koninklijke Landmacht. Nico Jong behoort net als Eric van Arendonk tot de actievere recensenten van Managementboek Magazine, waardoor hij over een schat aan vergelijkingsmateriaal beschikt.

· Ik ben Pierre Spaninks en maak ook deel uit van dit illustere gezelschap, maar dat had u al begrepen. Mijn geloofsbrieven? Ik ben ZZP-expert, en doe onderzoek naar zelfstandige professionals en de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Ik publiceer in bladenals Quote, Managementboek Magazine, Sprout en TPO Magazine, en verder ben ik elke zaterdag te horen op BNR Nieuwsradio. En op boeken als ZZP'ers: marktvernieuwers of marktverziekers? en Zaken/Vrouw staat mijn naam.

Met zijn zessen stellen wij uit de totale productie aan managementboeken van dit jaar eerst een longlist samen, met circa 50 titels. Dat aantal brengen wij dan terug tot een shortlist met de 5 echte kanshebbers. Die wordt begin 2016 gepubliceerd. Op 21 april maakt de juryvoorzitter het winnende boek bekend, tijdens het traditionele Managementboeken Gala in De Rode Hoed.

Volgende week in dit blog: welke criteria legt de jury aan?

Geboekstaafd: Kilian Bennebroek Gravenhorst geboekstaafd
23 juni 2015 | Nienke van Oeveren

Kilian Bennebroek Gravenhorst is eigenaar van PlusPulse en docent bij onder andere Sioo. Hij is gespecialiseerd in verandermanagement en gefascineerd door de vraag hoe leiders hun veranderambities realiseren. Zijn favoriete managementboeken? Lees erover na de breek.

1 Onderweg

Leike van Oss en Jaap van ’t Hek

‘Een veranderaar wil graag grote dingen, maar Leike van Oss en Jaap van ’t Hek schrijven juist over de kleine stapjes die een verandering écht vraagt. Zij maken een eigen verandertaal, wat aansluit bij mijn opvatting dat verandering ook gaat over nieuwe betekenis maken. Dit is een boek voor gevorderde veranderaar. En het bevat veel waardevolle oefeningen en checklists. Bijvoorbeeld twee over eufemismen; die maken zichtbaar wat we moeilijk benoemen.’

2 Verandermanagement in 28 lessen

Jaap Boonstra

‘Het leuke van de 28 verhalen uit dit boek is dat ze zo makkelijk weglezen. Maar ook voor de doorgewinterde veranderaar bevat het wijze lessen. Jaap neemt je mee op reis en onderweg zie je hoe je verandering echt werkend maakt. Bijvoorbeeld door te ontdekken dat je altijd met mensen te maken hebt die anders zijn dan jij. Veranderaars zoeken vaak gelijkgestemden op, dat is niet handig.’

3 The leader's guide to storytelling

Stephen Denning

‘Wezenlijk voor veranderen is dat je een goed verhaal maakt en dat je dat ook goed vertelt. De literatuur over storytelling helpt je daarbij. Stephen Denning neemt het perspectief van de leider als verteller. Hoe vertel je je verhaal zo goed mogelijk? Een visieverhaal vertel je anders en op een andere manier dan bijvoorbeeld een verhaal over kernwaarden. Dit boek is heel praktisch en laat je goed zien wat je als leider te doen staat. Dat gaat verder dan het maken van beleidsnotities of kijken naar stippen op de horizon. Sinds ik mij meer verdiep in veranderverhalen, zie ik de enorm krachtige werking ervan.’

Onderweg naar weer een prijs nieuws
20 mei 2015 | Pierre Pieterse

Het sluitstuk van de verandertrilogie van Jaap van ´t Hek en Leike van Os, Onderweg – Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties, bleef tijdens het gala rond het Managementboek van het Jaar steken op een zeer eervolle nominatie. Maar tijdens Boek & Festival, een gezamenlijk evenement van de Ooa en de ROA, kreeg het dan een verdiende lauwerkrans, in de vorm van de titel ‘Ooa boek van het jaar 2014’.

In Onderweg laten Leike van Oss en Jaap van 't Hek zien hoe duurzame verandering in robuuste organisaties plaatsvindt. De sleutel? Het pragmatische vermogen van de organisatie zelf. Van Oss en Van 't Hek beschrijven hoe mensen in de organisatie hun werkpraktijk organiseren en veranderen, en hoe je je veranderstrategie hierop kunt aansluiten. De lezer krijgt inzicht in het maken van de vertaling van de abstractie waarmee iedere geplande verandering begint, naar het daadwerkelijk anders handelen van mensen.

‘De veranderkunde zoals die in Nederland wordt bedreven is innovatief’ zo vertelden de auteurs indertijd aan Managementboek Magazine, ‘er worden steeds nieuwe wegen verkend om tot oplossingen te komen die werken, en waarin alle partijen tot hun recht komen. De Hollandse School heeft geen uitgestippeld programma, er is geen centrale regie. Hij ontwikkelt zich door de jaren heen. Dat weerspiegelt ook de manier waarop we met zijn allen naar organisaties kijken. Als vitale gemeenschappen die maar beperkt centraal gestuurd worden. Duurzame verandering van robuuste organisaties gaat niet gepland en stapsgewijs. Dat gaat altijd in dialoog, en met tegenspraak.’

Een klant, da’s interessant column
19 mei 2015 | Pierre Pieterse

‘Omnichannel is hét antwoord op e-commerce. In deze filosofie staat de klant centraal en niet de winkel. De retailer biedt alle relevante touchpoints aan en zorgt dat die naadloos op elkaar aansluiten.

Vervolgens laat hij de klanten zelf beslissen hoe zij die gebruiken om hun individuele kooppad te ontwikkelen.’ Zo vatte jurylid Pierre Spaninks de boodschap van het boek Omnichannel in retail van laureaat Gino Van Ossel even bondig samen.

Kortom: de klant centraal!

Bepaald niet opmerkelijk, want die klant staat inmiddels al jaren centraal. Zonder klant geen reden van bestaan. Simpel dus. Dat is dan ook de reden dat juryvoorzitter Maurits Bruel het discussie-intermezzo ‘Managementboek Live’ tijdens het 12de Managementboekengala gebruikte om stellig te melden dat het adagium ‘de klant centraal’ tegenwoordig echt niet meer kan. Even slikken dus toen een uurtje later Omnichannel in retail tot beste managementboek van 2015 werd uitgeroepen.

Maar zo simpel ligt het allemaal niet. Volgens journalist Hans van der Klis (lees vooral zijn uitgebreide verslag van dit boekengala inclusief een steekhoudend interview met Van Ossel verderop in dit nummer!) is ‘de klant centraal’ inderdaad een afgehaald bed. Een begrip ook dat in de hedendaagse gecompliceerde B2B omgevingen (maar ook in de wat simpeler B2C relaties) niet meer voldoet. ‘Het idee is dat je als leverancier van andere bedrijven je zo goed moet verdiepen in de klant dat je daadwerkelijk gaat bijdragen aan het bedrijfsresultaat van die klant. Dat betekent dat je je klant moet uitdagen, moet provoceren om een zo goed mogelijk product te leveren.’

Om collega Willem Verbeke (auteur van het net verschenen Ik begrijp waarom ik verkoop, dus verkoop ik beter – red.) te parafraseren: ‘Je gaat op zoek naar de beste klanten, en die gebruik je om je eigen product te verbeteren. De klant helpt jou dus met innoveren, en daardoor klim jij in de pikorde. Heb je die toonaangevende klant binnen, dan komen de volgers in de markt als vanzelf naar jou toe. Zij willen namelijk profiteren van de kennis die jij hebt opgedaan bij de marktleiders in hun branche.’ Van verkoper/toeleverancier naar ‘kennisbroker’!

Kortom: kijken vanuit het perspectief van de klant!

Waarmee we terug zijn bij de centrale boodschap van het boek Inkoop van Gerco Rietveld, niet geheel toevallig Managementboek van het Jaar 2010! Volgens Rietveld moeten organisaties hun kernleveranciers integreren in de eigen business strategie. Businessgedreven inkoop noemt hij dat. Noodzakelijk omdat de prestaties van de toeleverketens direct invloed hebben op het eindproduct.

In de woorden van Gino van Ossel: ‘Als retailer kun je niet meer volstaan met alleen het aanbieden van touchpoints (de klant centraal! – red.). Je moet je hele bedrijfsmodel en eigenlijk de hele waardeketen waar je deel van uitmaakt wenden. Dat laatste is nog het moeilijkste. Want hoe doe je dat? En wat betekent dat?’

Waarvan acte!

3 Genomineerden Ooa Boek van het Jaar 2014 nieuws
30 april 2015 | Justin van Lopik

Drie boeken maken kans op de titel Ooa Boek van het Jaar 2014, zo heeft de Orde van organisatiekundigen en –adviseurs (Ooa) bekendgemaakt. De jury koos Cliché & Organisatie van Luc Peters, De kracht van platformen van Maurits Kreijveld en Onderweg - Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties van Leike van Oss en Jaap van ’t Hek uit een longlist van 10 titels.

Drie boeken maken kans op de titel Ooa Boek van het Jaar 2014, zo heeft de Orde van organisatiekundigen en –adviseurs (Ooa) bekendgemaakt. De jury koos Cliché & Organisatie van Luc Peters, De kracht van platformen van Maurits Kreijveld en Onderweg - Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties van Leike van Oss en Jaap van ’t Hek uit een longlist van 10 titels.

De jury maakt haar selectie op basis van de actualiteit van het onderwerp en de vernieuwende en frisse behandeling ervan. Een goed geschreven en goed onderbouwde beschouwing die relevant is voor het vak van organisatieadvies, waarbij de aantrekkelijke vormgeving ondersteunend is aan de inhoud.

Tijdens het Boek&Festival 2015 op 19 mei maakt de jury de winnaar bekend. Daarnaast maakt de ROA die middag de winnaar van de Professionele Publicatie Prijs 2014 bekend. Voor die laatste prijs is onder meer Michiel Louweret genomineerd, bekend van zijn boek Met publiek elan.

Eerdere winnaars van de prijs zijn Value-based Project Management van Nicoline Mulder en Van waarnemen naar waarmaken van Paul Kloosterboer. In 2011 werd Verwaarloosde Organisaties van Joost Kampen bekroond.

Shortlist 2015 - Een verdienstelijk lijstje column
21 april 2015 | Pierre Pieterse

Wat je ook vindt van de jury van het Managementboek van het Jaar, te weinig mannen, te weinig vrouwen, of precies omgekeerd, ze hebben een bijzonder smakelijke shortlist geserveerd. Voor elk wat wils! Voor de strateeg, de marketeer, de veranderaar, de toekomstkijker, en natuurlijk ook de ‘datisten’.

Om maar met de laatste in huis te vallen: in Wij zijn Big Data gaan Sander Klous en Nart Wielaard verder waar Viktor Mayer-Schönberger in zijn nu al klassieke De Big Datarevolutie stopt. Waar Mayer uitvoerig beschrijft wat ‘big data’ nu eigenlijk is, laten Klous en Wielaard zien wat die ‘big data’ voor ons als mens en & maatschappij betekenen. En dat levert een gemengd beeld op, in termen van risico’s en voordelen. Wetten en regels zijn niet afdoende, daarvoor gaat het te snel. ‘Wat we nodig hebben is een soort ecosysteem waarin allerlei partijen (overheden, bedrijven, belangengroepen, juristen en gebruikers) met elkaar samenwerken aan verantwoorde big data toepassingen.’

De glazen bol van Wim de Ridder helpt ons hier helaas niet verder. In zijn De ontdekking van de toekomst is big data hooguit een van de vele technologische trends waar politieke en bedrijfsleiders rekening mee moeten houden willen ze niet worden weggespoeld door de golf die ontwikkeling heet. Zonder een meer een buitenbeentje in de afdeling ‘management’ en misschien wel juist daarom een boek dat iedere manager moet lezen.

Net als Nieuwe Business Modellen van Jan Jonker dat overigens veel meer hands-on is: hoe creëren we waarde die recht doet aan alle belanghebbenden? Bij waardecreatie denkt men in het algemeen alleen aan de financiële opbrengst, kosten tellen niet mee. Jonker pleit voor duurzaamheid, voor een systeemverandering die rekening houdt met alle belangen. Tot zover niets nieuws, maar dan heb je ‘De werkplaats’ nog niet betreden waar Jonker praktische handen en voeten geeft aan zijn ideeën. En dat hands-on!

Vaak menen robuuste organisaties zo te zijn vastgeroest dat elke golf van ontwikkeling hen niet raakt. Dus waarom zou je dan sowieso veranderen? Omdat leem per definitie niet roest misschien. Maar dat is weer geen antwoord op de vraag hoe je met die lemen voeten stapjes zet. Daarom schreven Leike van Oss en Jaap van ’t Hek Onderweg dat gerust mag worden gezien als de afsluiting van een verandertrilogie die werd ingezet met Onveranderbaarheid van organisaties en het intermezzo Ondertussen in de organisatie. Veranderen is per definitie een proces maar nooit vastomlijnd. ‘Duurzame verandering van robuuste organisaties gaat niet gepland en stapsgewijs. Dat gaat altijd in dialoog, en met tegenspraak.’ De checklistjes voorbij dus!

Net als De ontdekking van de toekomst lijkt ook Omnichannel in retail van Gino van Ossel een buitenbeentje in dit stapeltje. Marketing namelijk maar wel met een duidelijke managementtwist. Want dat de klant centraal moet staan, is inmiddels gemeengoed in retail-land, maar dat bedrijfsmodel en waardeketen klantgericht moeten zijn, is toch net even andere koek. Dat gaat toch wel even iets verder dan gezonde mix van online en offline.

Wie er op 23 april, als de winnaar wordt bekendgemaakt, ook met het beeldje naar huis gaat, de keuze van de jury voor deze vijf boeken staat garant voor een inhoudelijk gemêleerde avond met een als altijd gemêleerd publiek.

Nominaties Ooa boek van het jaar bekend nieuws
25 maart 2015 | Pierre Pieterse

De Ooa- jury van het heeft tien boeken geselecteerd die in aanmerking komen voor een nominatie ‘Boek van het Jaar 2014’ (zeg maar de longlist). Medio april wordt bekend gemaakt welke drie boeken worden genomineerd (zeg maar de shortlist). Het uiteindelijke ‘Ooa Boek van het Jaar 2014’ wordt bekend gemaakt tijdens het tweede Boek & Festival op 19 mei 2015.

Geen echte verrassingen, of het moet het boek Tegen verkiezingen van David van Reybrouck zijn, absoluut een goed boek maar bepaald geen standaard management epistel. Verder twee boeken die ook in ‘onze’ shortlist staan: Onderweg - Pragmatisch veranderen in robuuste organisaties van Leike van Oss en Jaap van 't Hek, en Nieuwe Business Modellen van Jan Jonker.

De lijst:

Macht van Oscar David

Onderweg van Leike van Oss en Jaap van 't Hek

Tegen verkiezingen van David van Reybrouck

Hoe zit dit nu eigenlijk van Joost Ardts

Aandacht in interactie van Margret van Paassen

Nieuwe Business Modellen van Jan Jonker

De kracht van platformen van Maurits Kreijveld

De schaduwkant van leiderschap van Erik de Haan en Anthony Kasozi

Nieuwerwets organiseren van Hans de Bruijn c.s.

Cliche en organisatie van Luc Peters

Leike Van Oss En Jaap Van ’T Hek: Veranderen, in dialoog en met tegenspraak interview
17 maart 2015 | Pierre Spaninks

In wat alweer hun derde boek samen is, laten Leike van Oss en Jaap van 't Hek zien hoe mensen hun werkpraktijk organiseren en hoe managers en veranderaars daarop kunnen aansluiten met een scala aan interventies. Naar aanleiding van dit Onderweg een dubbelinterview, over hun visie op de veranderkunde en over de plaats die zij binnen dat vak innemen.

‘Een goede professional zijn in je vak is één ding, maar die professionaliteit toegankelijk maken voor collega-professionals is weer een andere professionele kwaliteit.’ Die terechte constatering doet prof. dr. Léon de Caluwé in zijn voorwoord bij Onderweg van Leike van Oss en Jaap van 't Hek. De hoogleraar Advieskunde aan de Vrije Universiteit steekt niet onder stoelen of banken dat de twee daar volgens hem met hun nieuwe boek een fraai staaltje van hebben laten zien. Hij roemt hun begrip voor veranderingsprocessen, de manier waarop zij daar betekenis aan geven, en de overzichtelijke vorm die zij hebben gevonden om hun inzichten te delen.

Van Oss en Van 't Hek werken al bijna twintig jaar samen, als interim-managers en organisatieadviseurs in hun bureau Organisatievragen. In 2008 schreven zij samen hun eerste boek, Onveranderbaarheid van organisaties. In 2012 volgde Ondertussen in de organisatie. Beide titels werden genomineerd als boek van het jaar door de Orde van organisatiekundigen en -adviseurs. Onderweg, over ‘pragmatisch veranderen in robuuste organisaties’ zoals de ondertitel luidt, is dus alweer hun derde. ‘Samen praten, denken, schrijven is niet alleen leuk, het dwingt je ook om steeds weer jezelf te expliciteren.’

Jaap van 't Hek is al sinds 1986 organisatieadviseur en sinds 1997 werkt hij ook als interim-manager. In 1991 ging hij daarnaast lesgeven, bij Sioo. ‘Vooral dat docentschap heeft mij ertoe aangezet om meer te reflecteren op wat ik aan het doen ben. De denk-kant van het vak, die trekt mij aan. Ondertussen helpt het interim-management me om de wereld van de fantasieën te blijven koppelen aan wat er vervolgens echt gebeurt. Het leuke van management is dat je ook wordt geconfronteerd met de shitty kanten van het vak. Je krijgt het een niet zonder het ander.’ Leike van Oss heeft een vergelijkbaar verhaal - met dien verstande dat zij wel tien jaar jonger is, zoals zij met een plagerige blik richting Van 't Hek aantekent. ‘Als adviseur ben ik bezig met veranderen, als manager met doen en dus met merken hoeveel taaier het in werkelijkheid is.’

Naast al het andere wat zij gemeen hebben, zijn Van Oss en Van 't Hek ook nog eens allebei fanatieke lezers. Van Oss is daarbij vooral geïntrigeerd door alle verschillende manieren die er zijn er om te kijken naar de wereld om ons heen en naar de dingen waar wij ons mee bezig houden. ‘Ik wil weten wat anderen daarover hebben gezegd, dat helpt mij ook weer verder.’ In het schrijven komen haar praktijkervaring en dat lezen weer bij elkaar. Voor Onderweg hebben Van Oss en Van 't Hek honderden vakboeken (opnieuw) geraadpleegd, van hooggeleerd tot reuze praktisch. Die staan allemaal keurig verantwoord in de indrukwekkende literatuurlijst waarmee het boek afsluit.

Oorlog en vrede

Wat niet in dat ABC van veranderkundige handboeken staat, zijn de romans die Van Oss en Van 't Hek in de loop van hun leven hebben verslonden. ‘Een goeie roman leert je heel van over hoe de wereld werkt’, vindt Van 't Hek. ‘Neem Oorlog en vrede, dat speelt tijdens de veldtocht van Napoleon tegen Rusland. Wat wij achteraf zien als de loop van de geschiedenis, is oorspronkelijk helemaal niet bedacht als een groot perspectief. Het is veel meer het resultaat van een opeenvolging van lokale gebeurtenissen waarin het toeval een grote rol heeft gespeeld. Dàt is waar Tolstoj eigenlijk over schrijft. Een belangrijk inzicht voor iedereen die met verandering bezig is.’ En Van Oss roemt Madame Bovary, om de variëteit van menselijke karakters die Flaubert daarin toont.

Na deze eerste kennismaking komt het gesprek erop dat veel managementboeken van het kaliber van Onderweg zijn geschreven zijn door gepromoveerde wetenschappers, tot hoogleraren aan toe. Nu zijn Van Oss en Van 't Hek ook niet bepaald van de straat, maar hun achtergrond is wel prettig anders. Van Oss heeft natuurgeneeskunde gestudeerd en had jarenlang een praktijk voor homeopathie en acupunctuur. Van 't Hek is opgeleid in de jaren zeventig aan de sociale academie in Amsterdam. ‘Een van de leuke dingen van ons vak is dat mensen er langs zulke bijzondere wegen in terecht komen,’ zegt Van Oss. ‘Er zijn meer collega's die een wonderlijke loopbaan hebben.’ Zelf heeft zij haar organisatiewerk lang naast haar acupunctuurpraktijk gedaan. Totdat zij zich op een gegeven moment realiseerde dat het zwaartepunt van haar interesse was verschoven van het één-op-één contact met patiënten naar de complexe, altijd veranderende wereld van organisaties.

Waar Van 't Hek uit romans heeft geleerd om die kleine lokale werelden te ontdekken en die eindeloze variëteit aan karakters, heeft Van Oss dat geleerd tijdens haar opleiding tot acupuncturist. ‘Ik heb van Chinese auteurs geleerd hoe je lokale symptomen verbindt met grote gehelen, tot patronen die betekenis hebben en waar je wat aan kunt doen. Dat heeft mijn blik op organisaties bepaald en op verandering wel heel sterk bepaald.’

De stuurkant en de gemeenschapskant

Dat klinkt als een originele insteek in het debat over verandering zoals dat in Nederland wordt gevoerd. Hoe zien Van Oss en Van 't Hek eigenlijk zelf hun plek in de vaderlandse veranderkunde? Van Oss beantwoordt die vraag via een omweg. ‘Ons boek staat niet op zichzelf. Het komt voort uit de grote gemeenschap van professionals met een gelijke of tenminste gelijksoortige blik waar wij onderdeel van zijn. Wij staan op de schouders van de mensen die ons het vak geleerd hebben. Het boek dat wij hebben geschreven, heeft zijn wortels op een heleboel plekken. Er zijn verschillen, maar de overeenkomsten zijn groter.’

Een boek dat recent veel indruk maakte is Het Et-cetera principe, van Thijs Homan. Dat blijkt een goede bekende te zijn van Van Oss en Van 't Hek. ‘Thijs wijst er op dat de lokale wereld veel diverser is en autonomer en pragmatischer dan je ooit vanuit het idee van systematische, planmatige verandering kunt begrijpen. Dat is de overeenkomst tussen zijn werk en het onze. Maar er is ook een belangrijk verschil: hij zegt dat veranderen eigenlijk helemaal niet kan, omdat die lokale wereld uiteindelijk toch zijn eigen gang gaat. Terwijl wij de ambitie hebben om een gewenste verandering toch werkelijkheid te maken. De praktijk kan nog zo weerbarstig zijn, als veranderaar moet je er wel wat mee.’

En wat te denken dan van het werk van de gebroeders Ten Have, zoals Het veranderboek en Veranderkracht? Die gaan helemaal aan de andere kant zitten dan Homan, en willen de manager gewoon praktische handvatten geven voor organisatieverandering. Van Oss zegt die insteek te waarderen, maar maakt meteen ook duidelijk daarin de complexiteit en de onvoorspelbaarheid te missen van de werkgemeenschap waarin je iets probeert te veranderen. ‘In ons boek kun je soms ook de worsteling van onszelf lezen. Soms zitten we aan die stuurkant, soms aan de gemeenschapskant. Wij hebben ook niet de ultieme oplossing. Je kunt hooguit beschrijven hoe je tot oplossingen probeert te komen. Homan geeft je de blik op hoe het systeem werkt, de Ten Haves geven je het instrumentarium dat je kunt inzetten, wij geven je een beetje van beide.’

Hollandse School

Maar bij alle verschillen in benadering, zijn er ook veel overeenkomsten. ‘Al die manieren van kijken naar organisaties en naar verandering die zij samen vertegenwoordigen hebben hun waarde,’ benadrukken Van Oss en Van 't Hek om het hardst. ‘Zij staan in verhouding tot elkaar, vullen elkaar aan. Zo zeer zelfs, dat je zou kunnen spreken van een Hollandse School.’ Kenmerkend daarvoor zou dan zijn, zoals Van 't Hek het formuleert, dat al die Nederlandse veranderkundigen in hun werk blijk geven van het besef dat we samen in een polder leven en dat we die samen droog moeten houden. ‘Rekening houdend met allerlei belangen, met gecompliceerde besluitvorming, in structuren die door de jaren heen zijn uitgegroeid tot wat ze nu zijn.’

‘De veranderkunde zoals die in Nederland wordt bedreven is innovatief’ neemt Van Oss het stokje over. ‘Er worden steeds nieuwe wegen verkend om tot oplossingen te komen die werken, en waarin alle partijen tot hun recht komen. De Hollandse School heeft geen uitgestippeld programma, er is geen centrale regie. Hij ontwikkelt zich door de jaren heen. Dat weerspiegelt ook de manier waarop we met zijn allen naar organisaties kijken. Als vitale gemeenschappen die maar beperkt centraal gestuurd worden.’

Waarmee Van 't Hek komt op wat misschien wel de kortst mogelijke samenvatting is van Onderweg. ‘Duurzame verandering van robuuste organisaties gaat niet gepland en stapsgewijs. Dat gaat altijd in dialoog, en met tegenspraak.’¶

Shortlist Managementboek van het Jaar 2015 nieuws
17 maart 2015 | Justin van Lopik

Vijf boeken zijn genomineerd voor de titel Managementboek van het Jaar 2015. Deze prijs wordt jaarlijks toegekend aan een Nederlandstalig managementboek. De jury maakt de winnaar bekend op 23 april 2015, tijdens het Managementboekengala in de Rode Hoed (Amsterdam).

De vijf genomineerden zijn:

Nieuwe Business ModellenJan Jonker

Wij zijn Big DataSander Klous, Nart Wielaard

Onderweg Leike van Oss, Jaap van 't Hek

Omnichannel in retailGino van Ossel

De ontdekking van de toekomstWim de Ridder

De jury selecteerde de vijf genomineerden uit een oogst van 75 titels en maakt de uiteindelijke winnaar bekend tijdens het Managementboekengala in De Rode Hoed op 23 april 2015.

Eerdere winnaars:

De verkiezing van het Managementboek van het Jaar en het Managementboekengala zijn initiatieven van online boekhandel Managementboek.nl. De prijs wordt sinds 2003 jaarlijks toegekend. Eerdere winnaars zijn onder andere Joep Schrijvers met zijn bestseller Hoe word ik een rat, Jeroen Smit met Het drama Ahold, Mathieu Weggeman met Leidinggeven aan professionals? Niet doen! en Connect! van Menno Lanting. In 2014 werd Zakendoen in de nieuwe economie van Marga Hoek bekroond.

De vakjury bestaat dit jaar uit:

Voorzitter Maurits Bruel is adviseur, auteur en program director bij Erasmus ESAA executive programs.

Mireille Schrijnemaekers is bedrijfseconoom en medeoprichter van Zelino BV.

Maurits Verweij is partner van BeBright, een adviesorganisatie op het gebied van strategie en innovatie.

Pierre Spaninks is ondernemer in de journalistiek en communicatie.

Sandra Barendrecht is opleidingskundig adviseur en eigenaar van Relevant Training & Advies.

Mirella Visser is auteur en oprichter van het Centre for Inclusive Leadership.

 

Managementboek Magazine interviewde verschillende auteurs van deze boeken. Onderstaand vindt u de links.

Sander Klous

Jan Jonker

Wim de Ridder

Leike van Oss en Jaap van 't Hek

Gino van Ossel

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden