Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Hoop in bange dagen - 'Stof tot nadenken'
11 september 2020 | Elly Stroo Cloeck

‘Lezen is denken met andermans hoofd.’ Deze quote van Arthur Schopenhauer staat aan het begin van het boek Hoop in bange dagen van Joep Schrijvers uit 2020. Het zet gelijk de toon voor de inhoud van het boek: korte stukjes waar je lang over nadenkt, gebaseerd op het gedachtegoed van (voor mij) heel veel onbekende en historische denkers.

Het boek Hoop in bange dagen is door Joep Schrijvers samengesteld in opdracht van Managementboek.nl, die het aan haar relaties cadeau gaf. Zo kom ik er ook aan, maar dat wil niet zeggen dat ik het anders niet gekocht zou hebben. Sinds ik Hoe word ik een rat las, ben ik fan van deze auteur.
Het boek bestaat uit 60 ‘lemma’s’, korte beschouwingen vergelijkbaar met blogs. Een paar zijn ook als zodanig uitgebracht. Deze hoeven niet op volgorde gelezen te worden, en gelukkig maar, want veel moet echt even bezinken. De rode draad is wel heel duidelijk, het gaat over rebellie, eigenzinnigheid, ongehoorzaamheid.

De titels zijn intrigerend: SM-coaching, wicked problems, helpdeskgedrag, kusjesdag, rozebril professionals, x-factor. De inhoud is nèt zo intrigerend, en evenzo de bronnen waaruit Schrijvers zijn inspiratie haalt.

Drie blogs waren voor mij favoriet:
- SM-coaching: hierin bespreekt Schrijvers de provocatieve coach, die treitert, uitlacht, hengsten uitdeelt als de cliënt zwelgt in zelfmedelijden. Zielig? Nee, hij maakt een karikatuur van het gedrag van de client, net zolang tot deze er zelf om moet lachen. Dat is dus liefdevol en humorvol. Hard op de inhoud, zacht op de relatie. ‘Net als SM.’ Ik kende het begrip provocatief coachen niet, maar dit zou bij mij vast wel werken!
- Helpdeskgedrag: Dit is eigenlijk de spiegel van SM-coaching. Het gaat over de helpdeskmedewerker (en vele andere personen denk ik) die super empathisch zijn, je helemaal begrijpen, met je meehuilen. Maar niet de problemen oplossen. Internet ligt er na zo’n gesprek nog steeds uit, maar jij schikt je in je lot. Als een tandarts die je troost, maar niet je zere kies trekt. Moet je dat willen? Of: moet je dat willen zijn?
- Intelligente ongehoorzaamheid: dit stukje is ontleend aan het werk van Musonius Rufus (Stoïcijn van 100 na Chr.) en Ira Chaleff (Amerikaanse managementgoeroe die in 2015 hierover een boek schreef.). Ik had van beiden nog nooit gehoord. Chaleff gebruikt de metafoor van de blindengeleidehond. Deze is getraind om altijd de instructies van de baas op te volgen, behalve wanneer die het baasje in gevaar brengen. Ongelofelijk dat veel werknemers niet tot dergelijke intelligente ongehoorzaamheid te verleiden zijn, of daarvoor gewoon het verstand niet hebben, en een hond wel.

In andere stukjes wordt aandacht gegeven aan klokkenluiders, hippies, leiderschap, etc. en andere inspiratiebronnen zijn onder (veel) andere Aristoteles, Emil Cioran, Keith Grint, Robert House en (gelukkig! herkenning!) Stephen Covey. Wat een erudiete man is die Schrijvers!
De stukjes zijn lekker pittig en ironisch geschreven in de stijl die ook van ‘Rat’ een feestje maakte om te lezen.

Heeft Hoop in bange dagen (klein formaat maar wel 190 pagina’s) mij hoop opgeleverd? Nee. Wel stof tot nadenken. Glimlachjes. En weer veel boeken voor op mijn nog-te-lezen-lijst.

Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management via haar bedrijf ESCIA. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken.

Hoop in bange dagen - 'Heeft me regelmatig aan het denken gezet'
10 september 2020 | Rudy Kor

De opdrachtgever van het boek, Managementboek.nl, vroeg Schrijvers om een boekje te schrijver voor het 25-jarig jubileum van hun bedrijf. Hij kreeg als leidraad mee dat het boek moest passen binnen het thema van de Boekenweek, eigenlijk van het hele jaar: tegendraadsheid, rebellie en eigenzinnigheid.

‘Tegendraadsheid, rebellie en eigenzinnigheid’. Het zijn thema’s die volgens mij wel zijn toevertrouwd aan Joep Schrijvers, gezien zijn boek Hoe word ik een rat en zijn boek over leiderschap onder de titel Hoe raak je ze kwijt? - over ontspoorde leiders en slechte managers. Ik bedoel maar. 

In het voorwoord meldt Schrijvers dat hij bij zichzelf ‘twee tegenstrijdige motieven bemerkte: enerzijds een groot, soms naïef vertrouwen in de techniek, anderzijds een diepgevoeld wantrouwen jegens de mens, de ratten’. Al lezend kon ik mij niet aan de indruk onttrekken dat de het wantrouwen het in dit boek gewonnen heeft van het vertrouwen in de techniek. En dat in een boek dat ons Hoop belooft.

Stop met het voeden van hoop
Volgens de titel van het boek gaat Schrijvers ons hoop leveren, maar wat bedoelt hij met dat begrip? Het antwoord heb ik gevonden in zijn bij lemma nummer 21 in dit boek: Hoop. Daar citeert hij onder meer de kinderneuroloog Pedro Weisleder die weigert zijn patiënten hoop te geven, want: ‘hoop verblindt en ketent, hoop intimideert en ontmoedigt; hoop maakt machteloos’. Wie hoopt is vaak geketend aan niet realiseerbare verlangens naar iets positiefs, is bevlekt met een naïef geloof in een zonnige toekomst en heeft daardoor elk realiteitsbesef, vooral in het hier en nu, verloren. Dat mag je niet voeden, aldus Schrijvers. De vraag komt dan op waarom Schrijvers zich toch gestort heeft op een boek dat Hoop belooft…

Een compact boek dat aanzet tot reflectie en gesprek
Maar het Hoop in bange dagen ligt er en het is een mooi compact - 192 pagina’s – boek. Het bevat zestig korte verhalen, lemma’s genoemd. Elk lemma heeft z’n 400 tot 600 woorden. De vormgever heeft er een fraaie lay-out bij geleverd, waardoor het een visueel genot is om door het boek te bladeren. Het boek past in de zak van een colbert of in een kleine hand- of schoudertas. Dat maakt het mogelijk om op een verloren moment een verhaaltje te lezen en daar wat over te peinzen of in gesprek te gaan met medemensen.

Schrijvers heeft een mooie pen, wat het lezen tot een feest maakt. Hij kent ook zijn klassiekers, in elk verhaal worden wel een paar wijsgeren uit vervlogen tijden opgevoerd, zoals Aristoteles, Epicurus, Erasmus, Foucault, Schopenhauer, Thoreau en Annie M. G. Schmidt. Hij meldt onderaan de pagina steeds netjes van wie hij een woord of citaat geleend heeft, een hele prestatie want er staan 118 verwijzingen (meer en minder uitgebreid) in het boek. 

Het is geen woordenboek dat alleen aan woordverklaring doet, maar een boek dat - net als in vroeger tijden - veel meer informatie over een woord geeft. Het boek bestaat uit zestig onderwerpen die op alfabetische volgorde zijn gerangschikt, en waar verder geen samenhang in zit. Je kunt dan ook gaan lezen waar het boek openvalt, want de verhalen verwijzen niet naar elkaar en bouwen ook niet op elkaar door. Hier en daar geeft Schrijvers de lezer een advies, zoals ‘Stop met het voeden van hoop’, ‘Pas op voor machtswellustige leiders en slaafs volgende volgers’, ‘Organisaties kunnen niet zonder narren’ en ‘Geniet van het ongerichte, blije-luie leven’.

Pas op voor machtswellustige leiders en slaafs volgende volgers
Schrijvers publiceert regelmatig over leiders. Dus ook in het woordenboek komt dit specimen regelmatig langs en krijgt hij ervan langs. Zoals bijvoorbeeld in lemma 29: ‘Niets schaadt de belangen van een organisatie of een land zo erg als slecht leiderschap. Onbenulligheid, graaizucht en machtswellust zijn een enkele reis naar stagnatie en erger. En toch, de verleiding om tegen gedegenereerde leiders in verzet te komen moet men weerstaan. Beter is het de pijlen te richten op hun achterban. De eerste wet van leiderschap luidt immers: de leider stapt nooit zelf op het schild, maar wordt er door zijn volgers op gehesen. Het is dus van het grootste belang alles in het werk te stellen de achterban van de zittende leider te verzwakken. Niets doet een leider zo naar beneden kukelen als een draagvlak dat verrot en vermolmd is. Dat dit geen natuurlijk proces is weet elke intrigant. Het belangrijkste waar hij naar zoekt zijn de zwakke delen van de achterban’. 

Organisaties kunnen niet zonder narren
Schrijvers signaleert in lemma 20 dat de nar niet (meer) in organisaties te vinden is. De nar is degene die de waarheid spreekt als de vorst dwaalt en zijn adviseurs méér bezig zijn hem te vleien en naar de mond te praten dan hem op het rationele pad te houden En dat bevreemdt Schrijvers, want volgens hem is de lach die de nar oproept bevrijdend en brengt die inzicht. Die lach is nooit het gevolg van afzeiken en vernedering. ‘Hij (de nar, red.) is het laatste ventiel van waaruit de kwalijke dampen van zelfoverschatting kunnen ontsnappen. De dwaas brengt de baas tot rede’. Hij doet een oproep om de nar weer in ere te herstellen want ‘soms ziet één dwaas meer dan duizend wijzen bij elkaar’. 

Geniet van het ongerichte, blije-luie leven
In lemma 30 stelt Schrijvers dat ‘alle individuele en sociale ellenden geboren zijn uit hartstocht voor de arbeid’. En volgens hem is de remedie tegen deze ellenden, luiheid! Het lijkt wel of Schrijvers het niet zo opheeft met de influencers van internet. Zij zijn met ‘hun virale gemuts over life crafting de nieuwste lichting volksopvoeders, die het verlangen naar het ongerichte, blij-luie leven uit de jongste én de oudste generaties tot zwijgen willen brengen.’ En aansluitend neemt hij nog een andere groep goedwillenden onder de loep, de zelfhulp-fetisjisten, van wie hij vindt dat die met hun positieve bullet-lijstjes hun regenteske terreur uitoefenen. ‘Zij zijn de opvolgers van de benepen kwezels, regenten en moralisten van weleer. Niks mag er zómaar zijn, slonzig en sloom.’ Hij roept op tot een paradoxale vorm van verzet: iets doen door iets te laten.

Ik heb gegrijnsd, ben aangezet tot herlezen maar vond geen troost
Op de kaft staat het volgende: ‘Wie turbulentie beleeft, zoekt houvast. Kaders, duiding, referentie. Maar laat de adviezen kort zijn en praktisch! Geef hoop, bied troost, laat ons het zoet proeven zodat we het zuur kunnen verdragen. En dat is precies wat dit boek doet.’ Ik weet niet of de schrijver van de flaptekst wel alle 60 lemma’s gelezen heeft, want ik heb hier en daar gegrijnsd over de brommerige en soms bozige stukjes. Het boek heeft me regelmatig aan het denken gezet door de vele onverwachte gedachtenkronkels. Vaak heb ik met bewondering Schrijvers zijn zinnen gelezen en herlezen. Hier en daar kon ik een advies vinden, verstopt in erudiete redeneringen. Maar ik heb er zo goed als geen troost uit kunnen putten. Maar misschien verstaat Schrijvers iets anders onder troost dan ik, maar dat blijft ongewis want Schrijvers heeft helaas hier geen lemma over gemaakt.

Ik denk dat ik op het verkeerde been ben gezet door de (sub)titel van het boek. Het boek is vooral een kritische en hier en daar sombere, donkere beschouwing over het doen en laten van mensen. En dan vooral van mensen die in organisaties werken en er leiding aan geven. En dat is toch iets anders dan het leveren van hoop, denk ik. Maar een titel creëert een verwachtingspatroon, een verwachting die nu niet uitkwam. Als het boek een subtitel had als ‘Gedachten over de schaduwkant van werken in organisaties’, om maar een dwarsstraat te noemen, dan zou ik het boek vijf sterren van de vijf hebben gegeven, want dat is voor mij de kern van het fraaie Hoop in bange dagen.

Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als partner) bij Twynstra Gudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veel-lezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid. Voor de lezer die benieuwd is wat anderen van een boek vinden, schrijft hij recensies voor Managementboek.nl

Hoop in bange dagen - 'De diepte van dit toch beknopte boekwerk is enorm'
8 september 2020 | Pierre Pieterse

Vrijwel tegelijkertijd verschenen er twee boeken met vrijwel hetzelfde format, die van het traditionele woordenboek. Het woordenboek uit vervlogen tijden waarin auteurs in hun stukjes vooral opiniërend bezig waren.

‘Hun lemma's zijn de blogs en columns van nu,' schrijft Joep Schrijvers in het voorwoord van Hoop in bange dagen, zijn ‘inspiratiezakwoordenboek voor standvastige en eigenzinnige mensen'. En René ten Bos wil met zijn filosofisch getinte alfabet De coronastorm aansluiten bij een oude filosofische traditie, de dictionaire, en meer specifiek die van Voltaire uit 1764.

Ten Bos componeert duidelijk een ‘work in progress', een momentopname uit de aard der zaak want ‘pas over een tijd gaan we echt zien wat de gevolgen zijn. Nu is het nog te vroeg'. Volgens de auteur is ‘de crisis als een vloeibare legpuzzel waarvan de stukjes duidelijke contouren en betekenissen hebben'. Zijn woordenboek is naar eigen zeggen mogelijk een begin om iets ‘bij en in elkaar te leggen.'

Ook in het boek van Joep Schrijvers speelt corona een belangrijke rol, maar dan anders. Corona bracht Schrijvers op het kruispunt van tegendraadsheid. Net als iedereen werd ook hij overvallen door de Corona-epidemie. In alle hevigheid. ‘Elke gedachte aan weerstand en rebellie werd voor mij, zeker in de beginfase, potsierlijk. Ik wilde en deed niets liever dan braaf de richtlijnen van de overheid opvolgen! Gehoorzaamheid en ongehoorzaamheid kwamen in een ander teken te staan. En daar heb ik gevolg aan gegeven.' En het resultaat mag er wezen: in 58 miniaturen, twee keer het alfabet, van Afkeer van dwarsdenkers tot Zelfbeheersing, presenteert Schrijvers zijn Encyclopedie, ik zou bijna zeggen zijn Encycliek, van de Hoop. Met een hoofdletter. Met zoals het hoort ook een Openbaring! ‘Persoonlijk heb ik iets geoogst. Beter dan ooit zie ik dat mijn werk en ook dit boekje twee tegenstrijdige motieven kent: enerzijds een groot, soms naïef vertrouwen in de techniek, de makers, het recht en de moraal en anderzijds een diep gevoeld wantrouwen in de mens, de ratten.'

De diepte van dit toch beknopte boekwerk is enorm en getuigt van een zeker maar vooral prettig intellectualisme. Schrijvers weet waarover hij schrijft. Zonder dat dit de toegankelijkheid in de weg staat overigens. Als je kunt lezen, kun je dit ook begrijpen. Ergens doet het eigenlijk wel denken aan de Meditaties van Marcus Aurelius, het filosofische notitieboekje waarin deze Romeinse keizer zijn eigen overtuigingen verpakt in stoïcijnse ethiek. In gewichtige taal: ‘Aurelius reflecteert over het overwinnen van emotionele problemen, de (vergankelijke) rol van de mens in de samenleving en de nietigheid van de mens en zijn bekommernissen binnen de kosmos en de eeuwigheid.' Nee, dan is Hoop in bange dagen veel leuker, wat inhoud betreft als ook qua stijl. Wie zich zijn Het maandagmorgengevoel (‘een troostboek voor werkenden'!) nog kan herinneren, herkent de vleugjes vileine humor.

Volgens Schrijvers zelf is Hoop in bange dagen het beste boek dat hij heeft geschreven sinds Hoe word ik een rat?' De fameuze everseller uit 2002 die kort geleden door een NRC recensent even uit de mottenballen werd getrokken om zijn recensie van Pieter Waterdrinkers De rat van Amsterdam in te leiden! Een managementboek dat in een adem wordt genoemd met de nieuwste roman van Neerlands beste romancier van dit moment. Hoeveel aansporing heb je dan nog nodig om de loftrompet te mogen steken.

Door Pierre Pieterse

 

Genoeg gesomberd, genoeg gesipt: wij zijn klaar voor de volgende 25 jaar en spreken volmondig ons vertrouwen uit in een mooie toekomst!

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden