Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Iedereen reisicoleider - 'Prettig eenvoudige handreikingen'
19 augustus 2020 | Elly Stroo Cloeck

Gewèldig vond ik het vorige boek van Martin van Staveren: Risicoleiderschap. En dus las ik vrijwel direct na publicatie het vervolg: Iedereen risicoleider. In dit boek gaat hij verder in op onze denkpatronen en overtuigingen, die ons belemmeren onze risicoleidersvaardigheden te ontwikkelen.

Maar voordat we deze cognitieve en psychologische aspecten induiken, krijgen we in deel 1 eerst een samenvatting van de twee eerdere boeken: Risicogestuurd werken en Risicoleiderschap. Hoofdstuk 1 gaat in op de VUCA wereld (Volatile, Uncertain, Complex, Ambigue) en de wicked problems, die Van Staveren ‘wild’ noemt. Deze omgeving en deze vraagstukken zijn niet (meer) te behappen door het traditionele risicomanagement. In hoofdstuk 2 doet daarom risicoleiderschap zijn intrede, met een focus op het omgaan met risico’s in plaats van het beheersen (lees: vermijden en verminderen) ervan.

In hoofdstuk 3 worden de traditionele methoden (COSO, ISO, etc) uitgebeend naar 6 algemene risicostappen en deze weer naar 3 dagelijkse vragen: Wat is het doel; Wat is onzeker; en Wat ga je er (al dan niet) aan doen? Deze 3 vragen stellen en beantwoorden in je dagelijks werk is de kern van risicogestuurd werken. Zo simpel is het. Om op deze manier te werken moet je risicoleiderschap tonen, en Van Staveren geeft je 20 vaardigheden die je daarvoor moet beheersen.

Ofschoon dit eerste deel al een derde van het boek beslaat, is het vrij kort door de bocht, zeker in vergelijking met het zorgvuldige betoog van de twee boeken waarop het is gebaseerd.

Tot zover deel 1, met als resultaat 20 vaardigheden die we ons eigen moeten maken. Wat is daar zo lastig aan? Nou, omgaan met risico’s doen we al zolang we bestaan. Er zitten dus nogal wat standaardreacties verankerd in ons brein. Hiermee gaan we in deel 2 aan de slag.

Hoofdstuk 4 zoomt in op onze sociaal psychologische basisbehoeften: geborgenheid, autonomie en erkenning. In relatie tot risico’s kun je stellen dat geborgenheid risicomijdend is, autonomie risicozoekend en erkenning een balans van die twee. Dat botst dus, binnen de persoon, tussen personen, maar ook op organisatorisch en maatschappelijk niveau. Dit inzicht helpt je met de ontwikkeling van je vaardigheden.

Het hoofdstuk gaat verder over de fysieke samenstelling en ontstaansgeschiedenis van onze hersenen, behandelt de twee systemen van Kahneman, biases, diversiteit, en nog veel meer. Het geeft een globaal overzicht van de diverse theorieën op dit gebied, maar gaat daarin naar mijn mening te ver, sommige schrijvers(-sters) lijken er met de haren bijgesleept.

Het gedachtegoed van Margriet Sitskoorn wordt het meest uitgebreid aangehaald, net zoals in Risicoleiderschap. Met haar EFFECT-programma train je de neuroplasticiteit. En dat helpt je om je 6 basisvaardigheden te ontwikkelen. Die basisvaardigheden helpen je weer met de 20 risicoleiderschapsvaardigheden.

Hoofdstuk 5 gaat er vanuit dat je nu je eigen risicoleiderschapsvaardigheden hebt ontwikkeld, en je aan de slag gaat met het ‘meekrijgen’ van anderen in je organisatie. Hierbij komt het leervermogen van de organisatie aan de orde, de fixed en growth mindset van Carol Dweck, en het belangrijkste: het creëren van een veilige omgeving om dat leren mogelijk te maken. Psychologische veiligheid dus. Dit hoofdstuk geeft een aanpak om het risicoleiderschap in de organisatie te ontwikkelen, met een focus op het aanpassen van het gedrag. Wie gaat wat doen, in welke situatie, wanneer, hoe vaak? Hierbij worden praktische voorbeelden gegeven.

Ten slotte hoofdstuk 6, met voorbeelden hoe risicoleiderschap geïmplementeerd is (of wordt) in bestaande organisaties en hoe een implementatieplan er uit kan zien. Hierbij komen ook de HRO (high reliability organizing) organisaties aan de orde. Ik vond de praktijkvoorbeelden uit dit hoofdstuk wat te abstract, dat kan met geheimhouding te maken hebben. Ze geven net te weinig handvatten om na te volgen. De lessen die eruit geleerd worden zijn:
- Integratie van risicoleiderschap in alle activiteiten en disciplines,
- Commitment van het topmanagement,
- Het simpel houden.

Overall is dit een prettig geschreven boek dat inspeelt op twee actuele thema’s: onze wereld die razendsnel verandert en de huidige fascinatie met het wetenschappelijke onderzoek over de werking van onze hersenen. Jammer genoeg lijken onze hersenen niet snel genoeg te veranderen om de VUCA wereld bij te houden!

Om de noodzaak en de achtergronden van risicoleiderschap goed te begrijpen, is het lezen van het voorgaande boek van Van Staveren eigenlijk wel nodig (en absoluut de moeite waard). Risicomanagement en -leiderschap is uiterst relevant, hier kan niet genoeg aandacht voor zijn. Heel fijn dus dat Van Staveren ons weer met de neus op de feiten drukt: ons omgaan met risico’s kan vééél beter! Iedereen risicoleider geeft hier handreikingen voor die prettig eenvoudig zijn gehouden, zoals de Drie Dagelijkse Vragen (i.t.t. de COSO en ISO boekwerken). Knap gedaan.

Ik vroeg mij nog wel wat af: hoe ontwikkel je je eigen risicoleiderschapsvaardigheden in een psychologisch onveilige omgeving? Want je hebt die vaardigheden nodig om van je omgeving een veilige omgeving te maken… Dat klinkt als een kip-ei probleem. Tenzij je met een supervaardige buitenstaander begint?

Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management via haar bedrijf ESCIA. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken.

Iedereen risicoleider - 'Zorgt er voor dat je niet verliest'
31 juli 2020 | Sjors van Leeuwen

Risicoleiderschap gaat niet om het vermijden of beheersen van risico's maar om het realiseren van doelen. Door het doelgericht omgaan met onzekerheden, risico's én kansen. Hard nodig in een VUCA-wereld, zo lezen we in het boek Iedereen risicoleider.

Traditioneel risicomanagement is prima in een wereld die stabiel en voorspelbaar is. Maar het is niet voldoende om te kunnen overleven in een hectische, snel veranderende wereld. In het boek Iedereen risicoleider introduceert adviseur, docent en risico-expert Martin van Staveren een andere aanpak met de naam risicoleiderschap. Dit risicoleiderschap moet op ieder niveau in de organisatie aanwezig zijn vandaar de titel van het boek: Iedereen risicoleider. Van Staveren schreef eerder Risicogestuurd werken in de praktijk en Risicoleiderschap: doelgericht omgaan met onzekerheden. Iedereen risicoleider borduurt op deze twee eerdere boeken voort.

Het boek Iedereen risicoleider is volgens de auteur nodig omdat veel bedrijven weinig effectief en kostenefficiënt omgaan met onzekerheden. Risico's worden simpelweg gebagatelliseerd of genegeerd of men probeert krampachtig zoveel mogelijk risico's te vermijden en te beheersen. De auteur kiest in zijn boek voor de middenweg. Die ligt niet vast want vanuit de context en doelen is steeds weer een andere route nodig om richting die doelen optimaal met onzekerheden en risico's om te gaan. Dat doelgericht omgaan met risico's noemt de auteur risicoleiderschap. Je zou ook kunnen zeggen: wendbaar omgaan om met onzekerheden, risico's én kansen in een snel veranderende wereld.

In twee delen neemt de auteur ons mee in de wereld van risicoleiderschap. In het eerste deel lezen we over waarom risicoleiderschap nodig is, wat risicoleiderschap inhoudt, hoe risicoleiderschap werkt in de praktijk en waarin het anders is als het traditionele risicomanagement. We lezen over de VUCA-wereld (Volatile, Uncertain, Complex en Ambiguous) waarin we leven, dat we te maken hebben met tamme en wilde vraagstukken en dat risicogestuurd werken hét uitgangspunt is.

Daar waar de traditionele risicomanager een staffunctie is en zich richt op het objectiveren, kwantificeren, voorkomen en beheersen van risico's in een stabiele omgeving met behulp van statische modellen, regels en protocollen (‘tamme vraagstukken'), heeft een risicoleider vanuit de lijn en dagelijkse praktijk de te behalen organisatie-, afdelings- of teamdoelen als focus, waarbij die zorgt voor een dynamisch proces voor het signaleren, subjectiveren en kwalificeren van risico's én kansen in een VUCA-omgeving (‘wilde vraagstukken'). Daar waar risicomanager een functie is, is risicoleider een rolmodel. Om dit rolmodel handen en voeten te geven beschrijft de auteur een aanpak met zes risicostappen, drie samenvattende vragen en twintig basisvaardigheden.

In deel twee gaat de auteur als eerste in op het onderwerp risicoleiderschap en persoonlijke ontwikkeling. Een interessant onderwerp. Want de manier hoe je in het leven staat, de psychologische basisbehoeften die ieder mens heeft, hoe jouw brein omgaat met onzekerheid en angst en jouw vaardigheden om doelgericht met risico's en kansen om te kunnen gaan, zijn sterk bepalend voor de invulling door bestuurders, managers en medewerkers van het begrip risicoleiderschap. Je zou ook kunnen zeggen, dat maakt het verschil tussen bangerik en durfal, tussen reageren en bevriezen, tussen actief en passief, tussen realist en optimist. Belangrijk hierbij is het hebben van de juiste mindset, want zo lezen we in het boek ‘Having a growth mindset is essential for succes'.       

Daarna volgen in het tweede deel de onderwerpen risicoleiderschap en organisatieontwikkeling gevolgd door voorbeelden van risicoleiderschap in de praktijk. Want hoe voer je risicoleiderschap nu in? Waar begin je, welke stappen neem je, welke fasering is handig en hoe zorg je voor een lerende organisatie? Belangrijk hierbij is de psychologische veiligheid die mensen op de werkvloer ervaren. Want als dat er niet is, durven mensen zich ook niet uit te spreken als er zaken verkeerd dreigen te gaan. Of zoals de auteur schrijft: ‘ban de angst uit je organisatie.' Voor het organiseren van risicoleiderschap geeft de auteur verschillende stappen mee zoals: bepaal het doel, formuleer het gedrag, regel de ondersteuning en creëer en benut de voorwaarden met betrekking tot de organisatiestructuur en -cultuur. Met aansluitend enkele voorbeelden uit de praktijk en een bijlage met de 20 basisvaardigheden voor risicoleiderschap en 100 aandachtspunten.

De auteur beschrijft in Iedereen risicoleider goed waarom traditioneel risicomanagement in veel gevallen onvoldoende is en hoe je dat met risicoleiderschap anders, beter en wendbaarder kan aanpakken. Gezien de achtergrond van de auteur is het niet vreemd dat het boek leest als een goed voorbereid college. Het is eerder een praktijkgericht kennis- en leerboek dan een inspiratieboek. Zo worden alle begrippen die we in het boek tegenkomen duidelijk gedefinieerd en wordt de relatie gelegd met bekende raamwerken, standaarden en modellen zoals ISO en Lean Six Sigma.
Iedereen risicoleider gaat over waarde realiseren én behouden in een onzekere wereld. Dat vraagt soms om het nemen van (gecalculeerde) risico's, want zoals een oud gezegde luidt: het grootste risico is dat je geen enkel risico durft te nemen. Daar is Barack Obama het mee eens want zo zei hij ooit: ‘Als je ergens voor gaat, loop je het risico te verliezen. Als je niet gaat heb je al verloren.' Iedereen risicoleider zorgt er voor dat je niet verliest.

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver's seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people, Hoe agile is jouw strategie?, Wendbare strategie op een A4, Online marketing in de zorg en Sterk merk in de zorg . Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden