Liggen we nog op koers voor de klimaatdoelen ondanks geopolitieke conflicten?

De klimaatcrisis en geopolitieke spanningen zijn twee van de grootste uitdagingen van onze tijd – en ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De oorlog in Oekraïne deed energieprijzen exploderen en dwong landen terug naar kolen en gas. De rivaliteit tussen de VS en China vertraagt mondiale klimaatafspraken. Populistische regeringen trekken zich terug uit klimaatakkoorden. En toch: de energietransitie gaat door. Maar gaat ze snel genoeg?

Op deze pagina verkennen we vanuit verschillende invalshoeken de vraag of de wereld nog op koers ligt voor de klimaatdoelen, en wat geopolitieke conflicten daarmee te maken hebben. Van energiestrategieën tot machtspolitiek, van de rol van Europa tot kritische vragen over de haalbaarheid van de energietransitie.

Is de energietransitie realistisch genoeg?

Een kritische stem in het debat is die van Maarten van Andel, die zichzelf 'klimaatneutraal' noemt: even bezorgd over het klimaat als over de maatregelen die het klimaat moeten redden. Hij stelt in De groene illusie onomwonden: als we de klimaatdoelstellingen in 2030 willen halen, dan hebben we niet genoeg aan groene energie alleen. Die nuchtere boodschap staat in schril contrast met de optimistische verhalen over wind- en zonne-energie als de redders van het klimaat.

Tegelijkertijd wijst Energie voor groene welvaart van Stephan Slingerland op de tegenstrijdige trends in de mondiale energiesector: wie denkt dat we mooi op koers zijn naar een groene energievoorziening, heeft het mis.

Klimaat als geopolitieke inzet

Filosoof Bruno Latour stelde al in Waar kunnen we landen? dat we de politiek van de laatste decennia niet begrijpen als we het klimaatvraagstuk niet centraal stellen. De terugtrekking van de VS uit het Parijse klimaatakkoord, migratiestromen als gevolg van klimaatverandering en oorlogen – het zijn allemaal uitingen van dezelfde onderliggende verscheuring. Klimaat is geen milieukwestie meer; het is een geopolitieke kwestie geworden.

Ook voormalig NAVO-commandant Tom Middendorp onderkent dit in Klimaatgeneraal: klimaatverandering is een veiligheidsvraagstuk. Droogte, overstromingen en grondstoffenschaarste zijn katalysatoren voor conflict.

De rol van Europa in klimaat én geopolitiek

Europa staat voor een dubbele uitdaging: tegelijkertijd de klimaatdoelen halen én geopolitiek relevant blijven. In De verplichte revolutie wordt betoogd dat de fossiele verslaving een politieke keuze is die doorbroken moet worden. Maar de oorlog in Oekraïne toonde ook pijnlijk aan hoe afhankelijk Europa is van Russisch gas – een afhankelijkheid die niet van de ene op de andere dag verdwijnt.

Veertien missies voor Europa stelt dat de EU voor immense vraagstukken staat: klimaatverandering, oorlog op het Europese continent en groeiende ongelijkheid. Deze uitdagingen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Europa moet tegelijkertijd investeren in defensie én in de energietransitie – met beperkte middelen.

De geopolitieke expert aan het woord: David Criekemans

Wie de wisselwerking tussen geopolitiek en klimaat wil begrijpen, kan niet om David Criekemans heen. Als hoofddocent internationale politiek aan de UAntwerpen en internationaal geopolitiek expert analyseert hij de schokken die op ons afkomen. In Hyperrealisme onderzoekt hij hoe geopolitieke schokken – van oorlog tot klimaatcrisis – onderling verbonden zijn en hoe we daarmee kunnen omgaan.

Kernenergie als klimaatoplossing?

In het klimaatdebat duikt steeds vaker de vraag op of kernenergie een rol moet spelen in de energietransitie – zeker nu de geopolitieke spanningen de leveringszekerheid van hernieuwbare grondstoffen (zoals lithium en kobalt) onder druk zetten. Waarom we niet bang hoeven te zijn voor kernenergie van Marco Visscher bepleit een herwaardering van kernenergie als schone en betrouwbare energiebron. En ook Warme aarde, koel hoofd van Simon Rozendaal pleit voor een nuchtere, wetenschappelijke benadering van de energietransitie, zonder ideologische blindheid.

Conclusie: klimaat en geopolitiek zijn onlosmakelijk verbonden

De vraag of we nog op koers liggen voor de klimaatdoelen, kan niet worden beantwoord zonder de geopolitieke context mee te nemen. Oorlogen vertragen de transitie, machtspolitiek ondermijnt internationale klimaatafspraken, en energiezekerheid verdringt klimaatambities van de agenda. Tegelijkertijd zijn er redenen voor voorzichtig optimisme: de kosten van hernieuwbare energie dalen snel, Europa investeert in strategische autonomie, en klimaat wordt steeds vaker erkend als veiligheidsvraagstuk.

De boeken en artikelen op deze pagina laten zien dat er geen eenvoudig antwoord is. Maar ze bieden samen een rijke verzameling van perspectieven – kritisch, optimistisch, geopolitiek en technisch – die helpen de complexe werkelijkheid te begrijpen.