Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20

Column

Martin van Staveren - Nieuw kan echt niet meer

Het einde van het jaar, traditiegetrouw een periode van cadeaus geven én ontvangen. Vaak zijn dit nieuwe spullen. Kan dat nog wel? Hoogste tijd om hier eens bij stil te staan.

Martin van Staveren | 25 november 2019 | 2-3 minuten leestijd

Een paar jaar geleden zat ik in de jury voor Managementboek van het Jaar. Het boek dat me het meest is bijgebleven heeft niet eens de shortlist gehaald. In m'n notities lees ik: ‘Een verrassend juweel. Diepgaand met originele anekdotes, zonder usual suspects als Apple en Elon Musk. Geen stappenplannen en praktijktips. Wel idealistisch, gericht op een écht duurzame verandering van de economie.'

Het gaat hier over het boek Material matters: Het alternatief voor onze roofbouwmaatschappij uit 2016, geschreven door architect Thomas Rau en bedrijfseconoom Sabine Oberhuber. De rode lijn in het boek is, heel kort door de bocht, een overgang van eigenaar naar gebruiker. Waarom? Om zo optimaal en duurzaam om te gaan met grondstoffen. Immers: material matters. Deze trend is al een tijdje zichtbaar. Zo is MUD Jeans een bedrijf waar je je spijkerbroek kunt leasen, via een aanbetaling en een vast bedrag per maand. En betaalt Thomas Rau voor de verlichting van zijn Amsterdamse architecten bureau een bedrag per geleverde lichteenheid: pay per lux. De verlichtingsapparatuur blijft in het bezit van Philips. Inspirerende voorbeelden van een circulaire economie. Alleen, om met elkaar versneld naar een duurzame wereld te gaan is er meer nodig: minder nieuw.

Want wat is het geval? Veel producten verouderen veel sneller dan nodig is, waardoor ze veel eerder door nieuwe worden vervangen. Deze verspilling van materiaal en energie is geen toeval. De veroudering wordt namelijk doelbewust ontworpen, vanuit het verdienmodel van zoveel mogelijk produceren en omzet genereren. Thomas Rau en Sabine Oberhuber onderscheiden drie vormen van dergelijk discutabel design. De eerste vorm is designed to fail: door een chip met telsysteem ‘weet' je printer dat je 1500 kopieën hebt gemaakt. Je kunt pas met kopie 1501 aan de slag als je de cartridge hebt vervangen. Gebruik daarvoor wel het dure merk van de fabrikant, anders krijg je zwarte strepen op je printje. Dit is dus een vorm van technische manipulatie. Via design to be outdated worden producten met minimale, nauwelijks relevante innovaties snel na elkaar op de markt gebracht. Hierdoor lijkt je smartphone of auto van nog geen twee jaar geleden hopeloos verouderd. Dit is een vorm van functionele manipulatie. Designed to be outdated is de derde vorm van doelbewust verouderingsontwerp. Hét voorbeeld? Mode. Dat jasje van vorig jaar kan nu écht niet meer ... Dit is een vorm van psychologische manipulatie, versterkt door vloggers en andere influencers, veel bekeken en goed betaald door ... producenten. Drie vormen van manipulatie, waar we dagelijks zelf bij zijn.

Genoemde voorbeelden van betaling voor gebruik in plaats van bezit geven aan dat het anders kan. Ons klimaat roept dat het anders moet. Hoe dan? Terug naar de decembermaand. Wat kunnen we elkaar wel geven, als nieuwe spullen niet meer kunnen? Tweedehands meuk? Een suggestie: geef eens oprechte aandacht.

Dr. Martin van Staveren staat voor anders omgaan met risico's. Hij adviseert organisaties over realistisch en vernieuwend risicomanagement. Ook is hij kerndocent aan de Executive Masteropleiding Risicomanagement, Universiteit Twente. Hij is de auteur van Risicogestuurd werken in de praktijk en van Risicoleiderschap: Doelgericht omgaan met onzekerheden.

Over Martin van Staveren

Dr. Martin van Staveren adviseert organisaties over omgaan met risico’s en onzekerheden. Zijn missie is om daarmee effectiviteit en welzijn binnen en buiten organisaties te vergroten. Martin is ook kerndocent aan de postacademische masteropleidingen Risicomanagement en Public Management, Universiteit Twente. 

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Boek bij dit artikel

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden