trefwoord
Complexe vraagstukken: waarom traditionele oplossingen tekortschieten
Klimaatverandering, woningtekort, sociale ongelijkheid, de toeslagenaffaire: het zijn stuk voor stuk voorbeelden van wat vakmensen complexe vraagstukken noemen. Problemen die zich niet laten vangen in een projectplan, waarbij oorzaak en gevolg niet lineair samenhangen en waar geen enkele partij alleen de oplossing in handen heeft. In het Engels spreekt men ook wel van 'wicked problems'. Deze pagina brengt boeken en artikelen samen die helpen om anders te leren kijken naar dit soort vraagstukken, en om er ondanks de complexiteit toch mee aan de slag te gaan.
De taaiheid van vraagstukken die van iedereen en van niemand zijn
Weinig auteurs hebben zich zo grondig verdiept in complexe vraagstukken als Hans Vermaak. Hij promoveerde cum laude op het aanpakken ervan en bouwde een indrukwekkend oeuvre op rond dit thema.
Hans Vermaak
De truc is om de complexiteit vooral te handhaven, maar de taaiheid eraf te halen.
Uit: De logica van de lappendeken
Behandel taaie vraagstukken niet als tamme problemen: dezelfde interventies die bij eenvoudige kwesties werken, maken complexe vraagstukken juist taaier.
Uit: De logica van de lappendekenAuteurs die schrijven over 'complexe vraagstukken'
Eerder onderzoek: plezier beleven aan taaiheid
Voordat Vermaak De logica van de lappendeken schreef, publiceerde hij het genomineerde Plezier beleven aan taaie vraagstukken, gebaseerd op dertig trajecten bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit boek legde de basis voor zijn latere werk en wordt nog altijd aangehaald als standaardwerk voor wie met verandertrajecten te maken heeft.
-
Plezier beleven aan taaie vraagstukkenVerder lezen in het magazineRonald Buitenhuis licht toe waarom Vermaak stelt dat taaie vraagstukken juist over de kernprocessen van een organisatie gaan, en dus te belangrijk zijn om uit de weg te gaan.
-
Plezier beleven aan taaie vraagstukkenVerder lezen in het magazineGertjan de Groot waarschuwt dat het gangbare veranderrepertoire complexe vraagstukken alleen maar taaier maakt als het verkeerd wordt toegepast.
Systeeminnovatie en het omarmen van complexiteit
Waar Vermaak zich richt op organisatievraagstukken, kijkt Wicked World van Karel van Berkel en Anu Manickam breder naar maatschappelijke systemen. Hun boodschap: alleen bredere, systemische aanpakken bieden houvast bij complexe vraagstukken.
-
Wicked World - 'Aanrader én gids voor complexe problemen'Verder lezen in het magazineMartin van Staveren noemt Wicked World een aanrader én gids voor complexe problemen, compact maar met veel praktische structuur voor een chaotische wereld.
-
Karel van Berkel en Anu Manickam: ‘Polderen verkleint het probleem maar lost het niet op’Verder lezen in het magazineIn dit interview leggen Van Berkel en Manickam uit waarom polderen het probleem verkleint maar niet oplost, en waarom verschillen zoeken beter werkt dan overeenkomsten najagen.
Van analyse naar aanpak: maakkracht en opgavegericht werken
Waar sommige boeken vooral verklaren waarom complexe vraagstukken lastig zijn, bieden andere auteurs concrete werkwijzen. Jetske van Oosten en Tabo Goudswaard pleiten in hun boek voor een nieuwe, integrale manier van denken en handelen die dwars door sectoren heen werkt.
Dialoog en gedeelde waarden als kompas
Een terugkerend thema in de literatuur over complexe vraagstukken is het belang van dialoog. Waar technische oplossingen tekortschieten, bieden gesprek en gedeelde waarden vaak een uitweg.
Filosofie en verbeelding als tegenwicht voor lineair denken
Niet alle antwoorden op complexe vraagstukken zijn methodisch van aard. Sommige auteurs zoeken het juist in een andere manier van kijken.
-
Elleke van Gelder: ‘Patronen doorbreek je niet met een aaibaar brainstormpje’Verder lezen in het magazineElleke van Gelder betoogt dat de klimaatcrisis, de huizencrisis en de stikstofcrisis niet doorbroken worden met een 'aaibaar brainstormpje', maar met echte creatieve vuurkracht.
Samenwerking over grenzen heen
Een vraagstuk dat te complex is voor één organisatie, vraagt om samenwerking tussen partijen die elkaar soms nauwelijks kennen. Meerdere boeken op deze pagina gaan over precies dat spanningsveld.
Kleinschalig experimenteren en design thinking
Niet elke aanpak van complexe vraagstukken vraagt om grote programma's. Sommige auteurs pleiten juist voor kleine, speelse interventies die ruimte geven aan nieuwe inzichten.
Bas Warmerdam
Onderwijs, zorg en verandering binnendoor
Complexe vraagstukken beperken zich niet tot beleid en strategie. Ook op de werkvloer, in de klas en in de spreekkamer vragen ze om een andere manier van kijken.
Astrid Ottenheym
Internationale en toekomstgerichte perspectieven
Ook buiten Nederland wordt gezocht naar bruikbare methoden voor complexe vraagstukken, vaak met een sterk praktische inslag.
-
Chaordisch organiseren - 'Een bijzonder rijk en erudiet boek'Verder lezen in het magazineNico Jong bespreekt Chaordisch organiseren van Nicoline Mulder, dat volgens hem een broodnodig en toegankelijk kader biedt om complexiteit te begrijpen na crises als de toeslagenaffaire en de coronapandemie.
Tot slot: geen blauwdruk, wel houvast
De boeken en artikelen op deze pagina laten een gemeenschappelijke conclusie zien: complexe vraagstukken laten zich niet vangen in een stappenplan. Of het nu gaat om Vermaaks verbindingswerk, de dialoog van Kessener en Van Loon, de filosofische blik van Kuiken of de netwerkbenadering van Cambré en Kenis, telkens draait het om het accepteren van complexiteit in plaats van het wegpoetsen ervan. Wie met dit soort vraagstukken werkt, doet er goed aan verschillende perspectieven naast elkaar te leggen: dat is precies wat deze verzameling boeken biedt.
