Zaaksvervanging

Voorwoord 11
Lijst van afkortingen 13
Lijst van verkort aangehaalde literatuur 15

1 Inleiding 19
1 Algemeen 19
2 Korte aanduiding van het verschijnsel en de ratio ervan 20
3 Eigenlijke en oneigenlijke zaaksvervanging 22
4 Niet steeds originaire verkrijging 24
5 Zaaksvervanging kan zich ook voordoen buiten de in de wet geregelde gevallen 25
6 Zaaksvervanging doet zich ook voor bij andere gevallen dan verkrijging van vervangende rechten met absolute kenmerken 26
7 Rechtssystematische grenzen 26
8 Het (beperkte) nut van algemene beschouwingen en interne rechtsvergelijking 26
9 Plan van behandeling 27
10 Terminologie 29
11 Geen algemene regeling in BW; ordening in categorieën 29

2 Huwelijksgemeenschap 31
12 Artikel 1:124 lid 2 BW (oud) (Gemeenschap van vruchten en inkomsten) 31
13 Artikel 1:95 BW (Eerste zaaksvervangingsregel bij de wettelijke gemeenschap van goederen) 35
13.1 Eerste zaaksvervangingsregel. Algemeen 35
13.2 Goed wordt mede met middelen uit lening verkregen 37
13.3 Analogische toepassing van eerste zaaksvervangingsregel op beperkte gemeenschappen 41
14 Artikel 1:95 BW (Récompenses en reprises) 42
15 De eerste zaaksvervangingsregel bij de wettelijke gemeenschap van goederen in geval van een legaat tegen inbreng en bepaalde giften 45
16 Levensverzekering 49
17 Artikel 1:94 lid 4BW(Aanvullende zaaksvervangingsregels bij de wettelijke gemeenschap van goederen) 50
18 Artikel 1:94 lid 4, eerste zin BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij de wettelijke gemeenschap van goederen) 51
19 Artikel 1:94 lid 4, tweede zin BW (Derde zaaksvervangingsregel bij de wettelijke gemeenschap van goederen) 51
20 Artikel 1:94 lid 4, tweede zin BW (Vierde zaaksvervangingsregel bij de wettelijke gemeenschap van goederen) 52
21 Zaaksvervanging en verknochte goederen 53
22 De zaaksvervangingsregeling voor de wettelijke gemeenschap van goederen schiet tekort 55
23 Bijzondere toepassingen bij verdeling 57
24 Wilsrechten en zaaksvervanging 61
25 Aanvullende kritiek op de wettelijke zaaksvervangingsregels bij de wettelijke gemeenschap van goederen 63
26 Geen zaaksvervangingsregel ten aanzien van het bestuur van een gemeenschappelijk goed 65

3 Gemeenschap 69
27 Artikel 3:167 BW (Eerste zaaksvervangingsregel bij gemeenschap) 69
28 Artikel 3:177 lid 1 BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij gemeenschap) 75

4 Vruchtgebruik 81
29 Artikel 3:213 BW (Vruchtgebruik) 81
30 Artikel 3:213 lid 1, eerste zin BW (Eerste zaaksvervangingsregel bij vruchtgebruik) 81
31 Tegenprestatie komt niet geheel ten laste van vruchtgebruikvermogen 86
32 Tegenprestatie komt in onvoldoende mate ten laste van vruchtgebruikvermogen en vruchtgebruiker verkrijgt ten name van hoofdgerechtigde 88
33 Artikel 3:213 lid 1, tweede zin BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij vruchtgebruik) 90
34 Artikel 3:213 lid 1, tweede zin BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij vruchtgebruik in geval van girale betaling) 91
35 Artikel 3:213 lid 1, tweede zin BW (Derde zaaksvervangingsregel bij vruchtgebruik) 92
36 Artikel 3:213 lid 2 BW(Vierde zaaksvervangingsregel bij vruchtgebruik) 93
37 In de praktijk is er meestal sprake van een keten van opeenvolgende zaaksvervangingen 95
38 Een gemeenschap van nalatenschap is in vruchtgebruik gegeven 95
39 Wilsrechten 98

5 Fideicommissaire erfstelling 99
40 Inleiding fideicommissaire erfstelling en bewind over voorwaardelijke making 99
41 Zaaksvervanging. Algemeen 100
42 Het surrogaat is een registergoed 103
43 Overgang bezwaarde afgescheiden vermogen op verwachter 105
44 Fideicommissair legaat en fideicommissaire schenking 107

6 Pand en hypotheek 109
45 De wet geeft voor pand en hypotheek in artikel 3:229 en artikel 3:246 lid 5 BW twee zaaksvervangingsregels 109
46 Artikel 3:229BW(Eerste zaaksvervangingsregel bij pand en hypotheek en de rangorde van het vervangendepandrecht); inleiding 109
47 Artikel 3:229 BW lid 1 BW (Eerste zaaksvervangingsregel bij pand en hypotheek) 110
48 Het belang van zaaksvervanging in een faillisementsscenario 112
49 Vervangend pandrecht op vordering wegens overbedeling en niet op koopsomvordering 114
50 Artikel 3:229 BW lid 2 BW (Rangorde van het vervangende pandrecht) 115
51 Artikel 3:246 lid 5 BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij pand en hypotheek) 117
52 Artikel 3:246 lid 5 BW (Tweede zaaksvervangingsregel bij pand en hypotheek in geval van girale betaling) 121
53 Zaaksvervanging bij de financiëlezekerheidsovereenkomst 123
54 Pandrecht op wilsrechten 123

7 Voorrecht 127
55 Artikel 3:283 BW (Zaaksvervanging in geval van voorrecht) 127

8 Bewind 129
56 Inleiding zaaksvervanging in geval van bewind (artikel 1:433 BW en artikel 4:154 BW) 129
57 Zaaksvervanging bij verdeling 131
58 Zaaksvervanging doet zich slechts voor bij bevoegd beschikken 132
59 Zaaksvervanging ook bij bewind over gift en aanwijzing begunstigde sommenverzekering 134
60 Bijzondere toepassingen bij testamentair bewind indien reeds andere zaaksvervangingsregel van toepassing is 135

9 Erfrecht (overige gevallen) 137
61 De wet geeft zaaksvervangingsregels voor de wilsrechtenin geval van wettelijke verdeling en het wettelijk recht op vruchtgebruik 137
62 Artikel 4:24BW(Zaaksvervanging en wilsrechten in geval van wettelijke verdeling) 137
63 Artikel 4:30 lid 2, eerste zinBW(Zaaksvervanging en verzorgingsvruchtgebruik) 139

10 Boek 5 BW 141
64 Boek 5 geeft een aantal zaaksvervangingsregels 141
65 Artikel 5:8 BW (Verkoop gevonden zaak) 141
66 Artikel 5:76 lid 2 BW (Verdeling dienend erf)? 141
67 Artikel 5:114 lid 1 en artikel 5:146 BW (Splitsing onroerende zaak in appartementsrechten en vice versa) 142

11 Fusie en splitsing van rechtspersonen 145
68 Inleiding 145
69 Fusie van rechtspersonen 145
70 Artikel 2:319 lid 1 BW (Eerste zaaksvervangingsregel bij fusie van rechtspersonen) 145
71 Positie houders van certificaten op naam in verdwijnende nv of bv 148
72 Artikel 2:320 lid 3BWin verbinding met artikel 2:319 lid 1BW(Tweede zaaksvervangingsregel bij fusie van rechtspersonen) 150
73 Schadeloosstelling van pandhouders, vruchtgebruikers en aandeelhouders 150
74 Splitsing van rechtspersonen 151

12 Samenvatting verschillende categorieën van zaaksvervanging 153
75 Onderverdeling in verschillende categorieën 153

13 (Vermeende) buitenwettelijke gevallen van zaaksvervanging 157
76 Inleiding 157
77 Verhaalsaansprakelijkheid hoofdelijk aansprakelijke echtgenoot op grond van artikel 1:102 BW 158
78 Omzetting van rechtspersonen 158
78.1 Inleiding 158
78.2 Omzetting nv in bv en bv in nv 158
78.3 Omzetting nv of bv in vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij 160
78.4 Omzetting vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij in nv of bv 163
79 Decertificering van aandelen en schuldvorderingen 165
80 Vereffening en executele van nalatenschap met één erfgenaam 168
81 Vereffening van andere niet gemeenschappelijke vermogens 170
82 Eigendomsvoorbehoud 171

14 Kenbaarheid van zaaksvervanging uit de openbare registers dan wel het aandeelhoudersregister 173
83 Inleiding 173
84 Zaaksvervanging is in een aantal gevallen direct of indirect kenbaar uit de openbare registers 175
85 Zaaksvervanging is in een aantal gevallen noch direct noch indirect kenbaar uit de openbare registers 177
86 Bescherming van derde te goeder trouw indien zaaksvervanging niet uit de openbare registers kenbaar is 181
87 Kenbaarheid recht op aandelen en zaaksvervanging uit aandeelhoudersregister van nv en bv en bescherming van derde te goeder trouw 183
87.1 In hoeverre blijkt gerechtigdheid tot aandelen op naam uit register 183
87.2 Kenbaarheid zaaksvervanging uit aandeelhoudersregister en bescherming van derde te goeder trouw 185

15 Enkele korte algemene conclusies 189
88 De actualiteit van de definitie van Langemeijer 189
89 De rechtsfiguur zaaksvervanging is door de wetgever niet systematisch doordacht hetgeen dwingt tot terughoudendheid bij het aannemen van regels met algemene gelding 189
90 Originaire dan wel derivatieve verkrijging 190
91 Zaaksvervanging is niet steeds op de wet gebaseerd 190
92 Interne rechtsvergelijking kan tot overeenkomstige toepassing van een zaaksvervangingsregel of daaraan gestelde voorwaarden leiden 191
93 Zaaksvervanging kan tot vergoedingsrechten en vergoedingsplichten leiden. Vergoeding vindt in beginsel niet plaats door middel van medegerechtigdheid 191

Wetsartikelenregister 195
Jurisprudentieregister 201
Trefwoordenregister 203