De wereld kent in 2026 twee langdurige, grote conflicten: de oorlog in Oekraïne en de oorlog in het Midden-Oosten. Beide zijn nét geen wereldoorlogen, maar hebben wel grote gevolgen voor de hele wereld. De grotere investeringen in defensie in Europa suggereren dat strijd op ons grondgebied niet uitgesloten is. Koert Debeuf wil voorkomen dat we, net als bij de Eerste Wereldoorlog, slaapwandelend een oorlog worden ingetrokken. Daarvoor heeft hij vijf lessen geformuleerd.
Hoe kom je eigenlijk in een wereldoorlog?
Met een toenemend aantal conflicten stijgt de spanning. Net als bij een gaslek hoeft er maar een vonk over te springen en de kamer explodeert. Maar wat zal die vonk zijn? Debeuf haalt zijn inzichten uit de vorige twee wereldoorlogen en werkt die vervolgens uit in vijf lessen.
Bewapening verhindert een wereldoorlog niet
Hij beschrijft de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog vanaf 1870. Allerlei allianties werden gevormd en de bewapening van Europa nam toe. Een wapenwedloop vergroot de kans op oorlog. De legers uit eerdere oorlogen waren niet te klein, maar opereerden te gefragmenteerd en konden tactisch beter functioneren. Hetzelfde geldt volgens Debeuf voor Europa nu, waar nationale legers te weinig samenwerken. De legers zouden meer geïntegreerd moeten worden in plaats van verder uitgebreid. Een eigen Europese wapenindustrie zou ons bovendien onafhankelijker maken van de Verenigde Staten.
Spreken over oorlog vergroot de kans op oorlog
De overtuiging dat een sterk leger noodzakelijk is, noemt Debeuf militarisme. Dit is een vorm van militaire logica waarbij voortdurend wordt gehamerd op het belang van een sterk leger. De toekomst laat zich slecht voorspellen en geopolitiek al helemaal niet. Toch acht Debeuf de kans klein dat Rusland Europa aanvalt. In Oekraïne heeft het land al grote moeite om het veroverde grondgebied te behouden. Dat Europa het volgende doelwit is, zoals NAVO-baas Rutte beweert, gelooft Debeuf dan ook niet.
Tunneldenken is gevaarlijk
Psychologische valkuilen spelen eveneens een rol op het wereldtoneel. Ingroep-uitgroepdenken zien we onder andere terug in de westerse blik op China. Bijna alles wat de Chinese regering doet, wordt als vijandig gezien. Het Westen spreekt vaak over China, Rusland of Iran, maar weinig met deze landen. Sociale media versterken het ingroep-uitgroepdenken en spelen een grote rol bij de vorming van de publieke opinie. Het wordt steeds belangrijker om je goed te informeren en inzichten uit alle hoeken van het spectrum kritisch te evalueren.
De toxische NAVO-alliantie
Allianties tussen landen kunnen aanvankelijk bescherming bieden. Ze worden gevormd vanuit het idee van machtsevenwicht. Twee machtsblokken van ongeveer gelijke sterkte zouden moeten leiden tot stabiliteit. Maar leden van zo'n alliantie kunnen onvoorspelbaar worden, waardoor het bondgenootschap juist gevaarlijk kan worden. Op dit moment zijn de Verenigde Staten volgens Debeuf een onvoorspelbare partner binnen de NAVO. Het land houdt zich niet altijd aan het internationaal recht en president Trump gedraagt zich als een bully die de wereld regelmatig tegen de haren instrijkt. Met onvoorspelbaar gedrag, zoals de oorlog met Iran en importheffingen, zet hij andere landen voor het blok. Als Europa uit de NAVO zou stappen en een eigen defensie-unie zou vormen, dan zou dat een nieuwe, mogelijk gunstigere wereldorde kunnen inluiden.
Reset Alliantie
De huidige wereldorde, met de Verenigde Naties als centrale multilaterale organisatie, is gebaseerd op de situatie aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Door de opkomst van nieuwe economieën en de verschuivende machtsverhoudingen zou deze orde volgens Debeuf drastisch moeten worden herzien. Hij is voorstander van een zogenoemde Reset Alliantie: een samenwerkingsverband dat gebaseerd is op de principes van het Internationaal Strafhof en aansluit bij de ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Deze alliantie zou hervormingen van de Veiligheidsraad in gang kunnen zetten. De Europese Unie zou daarin het voortouw kunnen nemen. Zo zou een nieuwe wereldorde kunnen ontstaan zonder dat daarvoor eerst een wereldoorlog nodig is.
De fuik uitzwemmen
Debeuf wil mensen laten beseffen dat we allemaal in dezelfde fuik zwemmen en dat ons denken een reset nodig heeft. Daarvoor kijkt hij zowel naar het verleden als naar de toekomst. Zijn bijzonder interessante essay lees je in minder dan twee uur uit. Hoe een wereldoorlog voorkomen biedt waardevolle inzichten in deze geopolitiek intense tijden. Zijn geluid vormt een alternatief voor de dominante mantra's van bewapening en militarisme.
Over Freija van Duijne
Freija van Duijne was van 2013 tot 2018 voorzitter van de Dutch Future Society. Zij heeft meer dan tien jaar werkervaring als toekomstverkenner en strateeg in diverse overheidsorganisaties. Freija werkt vanuit haar bedrijf Future Motions en geeft trainingen en lezingen op gebied van toekomstverkennen.