Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Professioneel reflecteren - 'Must read voor coaches'
12 februari 2021 | Thomas Cech

Professioneel reflecteren van van Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker, Annemieke Knuwer en Rinus Merkies is een aanrader voor coaches, maar ook voor managers en professionals die een coachende managementstijl aanhangen.

 

Vijf auteurs, met een schat aan praktijkervaring, hebben met het boek Professioneel reflecteren een standaardwerk geschreven over reflecteren. Het boek zet vanaf de basis uiteen wat reflecteren is, wat reflecteren een professional kan brengen en geeft ‘houvast' om professioneel-reflecteren te bevorderen.
De auteurs nemen de professional en zijn handelen als vertrekpunt. Ze doen dat omdat ze vaak geconfronteerd worden met uiteenlopende definities en begrippen van reflecteren. Ze willen in deze chaos duidelijkheid creëren. Dat bereiken ze door een systematische aanpak van het begrip reflecteren.
Hoe men precies reflecteert en daar beter in wordt is de belofte van het boek.

Aan de hand van vijf deelvaardigheden (basisvaardigheden, concretiseringsvaardigheden, conceptualiseringsvaardigheden, handelingsalternatieven genereren, leervaardigheden), die weer onderverdeeld worden in verschillende faccetten, zetten de auteurs professioneel-reflecteren uiteen. De opbrengst van goed zijn in reflecteren is groot: beter en slimmer leren van eigen werkervaringen en het uitgevoerde werk zelf beter uitvoeren.

Volgens de auteurs is reflecteren het verhaal dat de professional kan vertellen over zijn impliciete handelen. Het verantwoorden en rationaliseren van datgene wat hij in een bepaalde situatie heeft gedaan. Reflecteren is het opsporen via welke overwegingen de professional tot dat 'beste van toen' is gekomen. Professioneel-reflecteren heeft volgens de auteurs het doel om tot het verbeteren van het handelen te komen, niet zozeer over zelfinzicht over wie je bent.

Hoofdstuk drie (van de vier) vormt de kern van het boek. Hierin worden de vijf deelvaardigheden beschreven aan de hand waarvan de professional leert reflecteren. In het laatste hoofdstuk wordt het ‘Houvast' nader uitgelegd. Dit is een handige checklist waarbij de professioneel aan de hand van 11 reflectie-activiteiten zelf kan inschatten wat de kwaliteit van zijn reflecteren op dit moment is. Het boek is niet dik, maar toch erg uitgebreid aangezien het reflecteren binnenstebuiten keert.

Het boek dient wat mij betreft twee doelen en is daarin geslaagd. Duidelijkheid creëren rondom wat reflecteren exact inhoudt. Het andere doel is om professionals meer te laten reflecteren op hun professionele handelen en de kwaliteit hiervan structureel te verbeteren. De auteurs hebben reflecteren hiervoor gedegen, praktisch en direct toepasbaar uitgewerkt.

Met zoveel coaches en behoefte aan coaching hebben de auteurs een populair thema gepakt om bij aan te sluiten. Het is interessant om te zien dat er dankzij dit soort boeken een professionaliseringslag gaande is in dat vakgebied. Wil het een managementboek worden dat ook toegankelijk wordt voor een bredere doelgroep dan zal het her en der minder abstract moeten zijn en de lezer tegemoet moeten komen met kortere zinnen.

Voor de coachende professional is het gewoon een must read. Een coach die reflecteren op dit niveau beheerst en mensen op dit niveau kan begeleiden zal waardevol zijn voor menig coachee. Ook leidinggevenden die veel waarde hechten aan een coachende stijl zullen veel halen uit dit boek. Professioneel reflecteren zal professionals helpen die zelf beter willen worden in reflecteren, of andere professionals willen helpen met reflecteren om hier structuur in aan te brengen. De auteurs maken met hun diepgang duidelijk dat reflecteren een waardevol en relevant aspect is van een coachende en begeleidende rol van professionals.

Thomas Cech is expert in het verhogen van resultaat en trainer bij www.salesimprovementgroup.com


Professioneel reflecteren is een enorme klus
5 januari 2021 | Bert Peene

Professionals nemen dagelijks de tijd om de keuzes die ze gemaakt hebben, kritisch te zoeken. Die overtuiging ligt aan de basis van Professioneel Reflecteren (‘Werkervaringen omzetten in beter handelen’).

De auteurs - Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker, Annemieke Knuwer, en Rinus Merkies - stellen echter (ook) vast dat professionals daartoe lang niet altijd de mogelijkheden hebben. Want Professioneel reflecteren is een complex en tijdrovend proces, dat heel iets anders is dan je contextvrij afvragen ‘Wie ben ik?’. In hun boek laten zij zien wat een professional precies doet als hij reflecteert en hoe hij daarmee bijdraagt aan waar het uiteindelijk om gaat: professionele groei.

Je kunt je echter afvragen in hoeverre de overtuiging dat alle professionals regelmatig op hun professionele handelen reflecteren gekleurd is door wishful thinking. In 2015 deed Marant Interstudie onderzoek naar niet-functionerende docenten in het voortgezet onderwijs. Hun conclusie liet aan duidelijkheid niets te wensen over: veel docenten in het VO beschikken niet over reflecterend vermogen. Ze kunnen onvoldoende reflecteren op hun houding en gedrag en zien niet of nauwelijks hun eigen aandeel in de situaties binnen of buiten de klas die problemen veroorzaken.

Vijf jaar later valt in De Staat van het Onderwijs 2020 hetzelfde te lezen over schoolleiders: zij schieten tekort in het vermogen te reflecteren op hun eigen gedrag. Als het om professioneel reflecteren gaat is er dus best nog wat te winnen, ongetwijfeld ook in andere sectoren. Want waarom zouden bovenstaande bevindingen alleen op het onderwijs betrekking hebben?

Je kunt je natuurlijk afvragen of in onderwijskringen met reflecteren hetzelfde bedoeld wordt als wat de auteurs daaronder verstaan. Die zijn sowieso niet erg gelukkig met de definities die zij in de literatuur tegenkomen. ‘In andere opvattingen over reflecteren worden wat wij valkuilen en risico’s noemen misschien juist als kernactiviteiten aangemerkt,’ schrijven ze. Alleen daarom al was het hoog tijd dat er een boek kwam waarin duidelijk wordt uitgelegd wat reflecteren precies is.

Het antwoord op die vraag wordt voorafgegaan door een korte uiteenzetting over wat een professional kenmerkt. Professionals zijn hoogopgeleide beroepsbeoefenaren die dagelijks te maken hebben met complexe, niet goed gedefinieerde vraagstukken die al doende in kaart moeten worden gebracht. Vaak gaat het daarbij om unieke omstandigheden waarin meerdere belangen spelen vanuit verschillende invalshoeken. Voor iedere keus zijn dus niet zelden meerdere alternatieven beschikbaar. In veel gevallen is de beschikbare informatie bovendien ontoereikend en/of tegenstrijdig. Professionals moeten daarin ‘naar bevind van zaken handelen’, om het wat alledaags uit te drukken. Goldberg (2001) noemt dat ‘adaptief kiezen’: kiezen aan de hand van de eigen kennisbasis en praktijktheorie, iets wat niet gesystematiseerd kan worden in protocollen. Daarom nemen professionals na afloop regelmatig de tijd om hun keuzes, met de kennis van nu, nogmaals tegen het licht te houden. Dat wil zeggen: volgens de auteurs. Als dit proces systematisch verloopt, heet dat ‘professioneel reflecteren’.

Voor de volgorde van de te bespreken onderwerpen hebben de auteurs de indeling van professor Erik de Corte gekozen: domeintheorie, verwervingstheorie, en begeleidingstheorie. Dat wil zeggen: eerst bespreken zij de belangrijkste aspecten van professioneel reflecteren, daarna leggen zij uit hoe iemand professioneel reflecteert. Om ten slotte te eindigen met aanwijzingen voor begeleiders: hoe kun je het reflecteren op professionele werkzaamheden stimuleren. Dat laatste doen zij in retrospectief: ze beschrijven de manier waarop zij zelf te werk zijn gegaan. Dat resulteert uiteindelijk in een soort kijkwijzer: het ‘Houvast voor het waarnemen van kwaliteit van P-reflectie’.

‘Professioneel reflecteren is, gezien de vele deelactiviteiten, een enorme klus,’ schrijven de auteurs in het afrondende hoofdstuk. Daarmee is geen woord te veel gezegd. Dat doet aan de praktische bruikbaarheid van hun boek echter niets af, zeker wanneer je al lerende kunt focussen op een van die deelactiviteiten. Een vaardigheid leren doe je immers stap voor stap.


Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker
Professioneel reflecteren

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden