Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat Band 2

VOORWOORDEN / V
LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN / XXVII

HOOFDSTUK 23
Het stelsel van rechtsbescherming tegen de overheid, grondslagen van het bestuursprocesrecht en klachtrecht / 1
23.1 INLEIDING / 1
720 Bestuursrechtspraak als waarborg / 1
721 Het begrip bestuursrechtelijke rechtsbescherming / 2
722 Varianten van bestuursrechtelijke rechtsbescherming / 5
723 Het begrip rechtspraak / 6
724 Het begrip bestuursrechtspraak / 6
725 Argumenten voor en tegen afzonderlijke bestuursrechtspraak; enkele randvoorwaarden / 8
726 Het begrip bestuursrechter / 9
727 Verschillende bestuursrechters en rechtsgangen; het systeem van rechtsbescherming tegen de overheid / 10
728 De karakteristieken van het bestuursprocesrecht / 13
729 Klachtrecht / 14
23.2 CONSTITUTIONELE ASPECTEN EN DE GESCHIEDENIS VAN DE BESTUURSRECHTSPRAAK / 15
23.2.1 Constitutioneel kader / 15
730 Bestuursrechtspraak en Grondwet / 15
731 Administratief beroep / 16
732 Recht op een rechter en andere constitutionele waarborgen / 17
733 Belang van art. 6 EVRM en art. 47 Handvest Grondrechten EU voor het bestuursprocesrecht / 18
734 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van rechtspraak / 20
735 Rechtspraak door de Raad van State / 23
23.2.2 Korte geschiedenis van de algemene bestuursrechtspraak (1848-1994) / 26
736 De periode tot 1887 / 26
737 De Grondwet van 1887 en het stranden van de voorstellen van Loeff / 27
738 De commissies Koolen en De Monchy; de Wet Bab / 28
739 De komst van de Wet AROB / 29
23.2.3 De gespecialiseerde bestuursrechtspraak / 29
740 De komst van de bijzondere bestuursrechters / 29
741 De TwK-rechtspraak; een bijzonder geval / 31
23.2.4 De herziening van de rechterlijke organisatie / 31
742 Knelpunten in het stelsel van bestuursrechtspraak / 31
743 Staatscommissie / 32
744 Herziening van de rechterlijke organisatie / 33
745 Voltooiing eerste fase / 35
23.2.5 Het stelsel van bestuursrechtspraak en het vraagstuk van de rechtseenheid / 36
746 Algemene ontwikkelingen, minder versnippering, twee instanties / 36
747 Vergroten inzichtelijkheid van de competentieverdeling tussen de bestuursrechters / 37
748 Verdere integratie en het vraagstuk van de rechtseenheid / 38
749 Informele afstemming en overleg; rechterlijk beleid; institutionele voorzieningen / 40
23.3 GRONDSLAGEN, ALGEMENE LEERSTUKKEN EN KENMERKEN VAN HET BESTUURSPROCESRECHT / 45
23.3.1 Constitutionele randvoorwaarden / 45
750 Grondslagen, beginselen en kenmerken / 45
751 Invloed van het EVRM op het bestuursprocesrecht / 50
752 Toegang tot de rechter / 52
753 Fair trial en equality of arms / 55
754 Full jurisdiction / 58
755 Redelijke termijn / 60
756 De invloed van het EU-recht op het bestuursprocesrecht / 65
757 Gevolgen voor het nationale bestuursprocesrecht / 69
23.3.2 Het uniforme bestuursprocesrecht; doelstellingen / 71
758 Totstandkoming van het uniforme procesrecht / 71
759 Verdere relativering van de uniformiteit van het bestuursprocesrecht / 72
760 Recours objectif versus recours subjectif / 74
761 Het uniforme bestuursprocesrecht: een mengvorm / 75
762 Verbod op reformatio in peius / 77
763 Verbod op ultra petita / 80
764 Discussies over de doelstellingen van het bestuursprocesrecht / 81
765 Relativiteitstoets, Schutznormleer, Europese implicaties / 86
23.3.3 Overige karakteristieken en kenmerken van het bestuursprocesrecht / 90
766 Toetsing van besluiten ex tunc / 90
767 Grenzen aan de ex tunc-toetsing / 91
768 Actieve rechter; uitgangspunt van niet-lijdelijkheid / 95
769 Vrij-bewijsleer; bewijsrechtelijke ontwikkelingen / 99
770 Materieel en formeel bewijsrecht; bewijslevering in het bestuursprocesrecht / 101
771 Bronnen van bestuursrechtelijke bewijsregels; de bewijslastverdeling bij beschikkingen / 103
772 Bijzondere wetgever en vuistregels inzake bewijslevering / 105
773 Binding aan rechterlijke bewijsoordelen; onrechtmatig verkregen bewijs / 107
774 Overige karakteristieken van het bestuursprocesrecht / 110
23.3.4 Ontwikkelingen in het uniform bestuursprocesrecht / 111
775 Formalisering van het bestuursprocesrecht / 111
776 Het trechtermodel, de gronden- en bewijsfuik; algemene aspecten / 113
777 Uitdrukkelijk en zonder voorbehoud in eerste aanleg verworpen gronden / 122
778 Tijdigheid en finaliteit van bestuursrechtspraak / 125
779 Tijdigheid / 127
780 Finale geschilbeslechting en het besluitmodel / 130
781 Finaliteit, bestuur en rechter / 131
782 Alternatieve geschilbeslechting / 133
23.4 AANVULLENDE RECHTSBESCHERMING DOOR DE BURGERLIJKE RECHTER / 136
23.4.1 Restrechter met een vangnetfunctie / 136
783 Algemene karakteristieken / 136
23.4.2 Bevoegdheid van de burgerlijke rechter / 137
784 De keuze voor de objectum litis-leer / 137
785 Consequente toepassing / 140
23.4.3 Ontvankelijkheid van de eiser in zijn vordering / 140
786 Algemeen / 140
787 Ontvankelijkheid; algemene en publieke belangen / 141
788 Burgerlijke rechter en trias politica / 143
789 Ontvankelijkheidsleer; bijzondere rechtsgang levert potentieel hetzelfde resultaat / 145
790 Ontvankelijkheidsleer; onvoldoende rechtsbescherming bijzondere rechtsgang / 146
791 Ontvankelijkheidsleer; schadevergoeding voor appellabele besluiten / 148
792 Alleen bij vorderingen tegen de overheid / 149
23.5 OMBUDSMAN EN INTERNE KLACHTPROCEDURES / 150
23.5.1 Inleiding / 150
793 Vormen / 150
23.5.2 De ombudsmanvoorziening / 151
794 Ontstaan / 151
795 Functies ombudsmanvoorziening / 152
796 Aanvullend karakter ten opzichte van rechtsbescherming / 154
23.5.3 Nationale ombudsman en decentrale ombudsmannen en -commissies / 154
797 Benoeming en ontslag Nationale ombudsman / 154
798 Instelling decentrale ombudsmannen en -commissie / 155
799 Landelijk dekkend stelsel / 156
23.5.4 Klachtrecht bij een ombudsman / 157
800 Bevoegdheid / 157
801 Procedure. Kenbaarheidsvereiste / 159
802 Onderzoek op eigen initiatief / 160
803 Afgrenzing met andere rechtsgangen / 160
804 Oordeel / 160
23.5.5 Interne klachtprocedures / 163
805 Awb-regeling / 163
806 Algemene bepalingen klachtrecht / 164
807 Behandeling van klaagschriften / 164
808 Klachtadviesprocedure / 166

HOOFDSTUK 24
Het uniforme bestuursprocesrecht, de procedure in eerste aanleg, voorlopige voorziening en hoger beroep / 169
24.1 INLEIDING / 169
809 Bestuursprocesrecht in beweging / 169
810 Actuele ontwikkelingen en de maatschappelijke context / 171
811 Invloed van de bestuursrechtspraak op de vormgeving van het procesrecht / 174
24.2 SYSTEMATIEK VAN HET BESTUURSPROCESRECHT / 175
812 Verhouding tussen hoofdstuk 6 en 8 van de Algemene wet bestuursrecht / 175
813 Verhouding tot hoofdstuk 7 / 176
814 Verplichte voorprocedure; samenloop voorprocedures / 177
24.3 ALGEMENE BEPALINGEN / 178
815 Twee afdelingen / 178
816 De gelijkstelling van art. 6:2 Awb / 179
817 Rechtsbescherming bij niet tijdig beslissen; algemeen / 181
818 Beroep bij niet tijdig beslissen / 183
819 Voorbereidingsbeslissingen / 184
820 Overige algemene bepalingen / 185
821 Eisen bezwaar- of beroepschrift / 185
822 Bezwaar- of beroepstermijn; aanvang en einde van de termijn; bewijs / 189
823 Tijdige indiening; ontvangst- en verzendtheorie / 192
824 Premature indiening; verschoonbaarheid van een termijnoverschrijding / 195
825 Termijn bij niet tijdig besluit / 199
826 Beperking beroepsrecht; procedurele uitsluiting / 200
827 Onderdelentrechter / 201
828 Ontvangstbevestiging; procedurele informatie / 204
829 Doorzendplicht / 204
830 Geen schorsende werking / 206
831 Toezending van stukken aan de gemachtigde / 208
832 Intrekking, wijziging en vervanging hangende bezwaar en beroep / 209
833 Het van rechtswege meenemen van nieuwe besluiten nader bezien / 212
834 Beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit; alsnog reëel besluit / 215
835 Intrekken bezwaar en beroep / 215
836 Het passeren van een schending van het recht / 215
837 Overige bepalingen hoofdstuk 6 / 220
24.4 BEZWAAR EN ADMINISTRATIEF BEROEP / 221
24.4.1 De bezwaarschriftprocedure / 221
838 De functies van de bezwaarschriftprocedure / 221
839 De rechtsbeschermingsfunctie / 222
840 De leer-, filter- en verduidelijkingsfunctie / 223
841 Uitzondering van bezwaar / 224
842 Rechtstreeks beroep (prorogatie); algemeen; procedure / 225
843 Rechtstreeks beroep; geschiktheidscriterium / 227
844 Hoorplicht / 228
845 Uitzonderingen / 229
846 Voorbereiding van de hoorzitting / 231
847 De hoorzitting / 233
848 Beslistermijnen / 235
849 Aard en grondslag van de heroverweging / 236
850 Gegrondheid van het bezwaar en de herroeping van het primair besluit / 240
851 Beslissingsbevoegdheid in bezwaar; delegatie en mandaat / 243
852 Adviescommissie / 244
853 Overige bepalingen / 245
854 Massaal bezwaar / 246
24.4.2 Administratief beroep / 247
855 Verhouding tussen bezwaar en administratief beroep / 247
856 Hoorplicht / 248
857 Procedure en beslistermijn / 248
24.5 PROCEDEREN BIJ DE BESTUURSRECHTER / 249
858 Introductie hoofdstuk 8 Awb / 249
24.5.1 Algemene bepalingen over het beroep in eerste aanleg / 251
859 Rechtsmacht en absolute competentie / 251
860 De keuze voor het besluitbegrip / 252
861 Gelijkstelling met besluit; feitelijke handelingen / 253
862 Overige gelijkstellingen / 254
863 Geen beroep tegen algemeen verbindende voorschriften en
beleidsregels / 255
864 Geen beroep tegen besluiten ter voorbereiding van een privaatrechtelijke rechtshandeling / 257
865 Uitgezonderde besluiten en negatieve lijst / 260
866 Verhouding van administratief beroep en bestuursrechtelijke rechtsgangen / 262
867 Relatieve competentie / 263
868 Enkelvoudige of meervoudige kamers; grote kamer / 264
869 Conclusie / 265
870 Verwijzing, voeging en splitsing / 267
871 Wraking en verschoning / 267
872 Partijen in het geding / 269
873 Procesvertegenwoordiging en bijstand / 270
874 Elektronisch bestuurlijk procederen / 272
24.5.2 Behandeling van het beroep in eerste aanleg / 274
875 Griffierecht / 274
24.5.2.1 Vooronderzoek en bestuurlijke lus / 277
876 Verweerschrift en ambtsberichten / 277
877 Informatieplicht; cautie in bestuurlijke boetezaken / 278
878 Geheimhoudingsregeling; recht doen op geheime stukken / 279
879 Repliek en dupliek / 282
880 Verzoek om inlichtingen en stukken / 283
881 Horen van partijen, comparitie en getuigen / 283
882 Deskundigen, tolken en onderzoek ter plaatse / 285
883 Bestuurlijke lus / 288
24.5.2.2 Versnelde en vereenvoudigde behandeling / 292
884 Wettelijk kader versnelde behandeling / 292
885 Termijnbekorting en beëindiging versnelde behandeling / 293
886 Wettelijk kader vereenvoudigde behandeling / 294
887 Criteria vereenvoudigde behandeling / 294
888 Verzet / 295
889 Behandeling verzet / 297
890 Beroep bij niet tijdig beslissen / 298
24.5.2.3 Gewone behandeling / 298
891 Afdoening zonder zitting / 298
892 Voorbereiding van de zitting en indiening nadere stukken; tiendagentermijn / 299
893 Getuigen, deskundigen en tolken / 302
894 Zitting en openbaarheid / 303
895 Horen wederpartij en getuigen / 304
896 Schorsing onderzoek ter zitting, laatste woord en sluiting onderzoek / 305
24.5.2.4 Uitspraak / 306
897 Schriftelijk of mondeling; termijn / 306
898 Omvang van het geding; grondslag voor de uitspraak / 307
899 Beroepsgronden en ambtshalve aanvulling van rechtsgronden / 309
900 Ambtshalve toetsing; bepalingen van openbare orde / 310
901 EVRM en Unierecht / 315
902 Ambtshalve feitenaanvulling / 318
903 Relativiteitsvereiste / 319
904 Dicta / 325
905 Niet-ontvankelijkheid en procesbelang / 326
906 Gegrondheid en ongegrondheid van het beroep / 330
907 De vernietiging / 331
908 Gedektverklaring; in stand laten van de rechtsgevolgen / 332
909 Zelf in de zaak voorzien / 334
910 Zelf voorzien en primair besluit / 340
911 Opnieuw voorzien door het bestuursorgaan; effect aangeklede uitspraak / 340
912 Bestuurlijke lus, tussenuitspraak en afdoening / 343
913 Schadevergoeding; verzoekschriftprocedure / 347
914 Vergoeding van griffierecht / 348
915 Proceskostenveroordeling: algemeen / 349
916 Kostenveroordeling ten bate en ten laste van partijen / 351
917 Forfaitair stelsel / 352
918 Overige bepalingen; dictum en motivering van de uitspraak / 355
24.5.2.5 Voorlopige voorziening en kortsluiting / 357
919 Kenmerken van de voorlopige voorziening / 357
920 Rechtsmacht voorzieningenrechter / 360
921 Onverwijlde spoed / 361
922 Toewijsbaarheid van een voorziening / 363
923 Eisen op grond van het Unierecht / 364
924 Procedure / 365
925 Termijn voor het doen van een verzoek / 365
926 Zitting / 366
927 Uitspraak / 366
928 Werking in de tijd / 367
929 Opheffing of wijziging / 368
930 Kortsluiting / 369
24.6 HOGER BEROEP / 370
931 Hoger beroep versus cassatie; functies van het hoger beroep / 370
932 Hoofdregel: bestuursrechtspraak in twee feitelijke instanties / 373
933 Sprongberoep; judiciële lus / 374
934 Rechtsmacht in hoger beroep / 375
935 Wettelijke appelverboden; doorbreking appelverboden / 376
936 Partijen / 377
937 Slechts hoger beroep tegen einduitspraken; niet tegen procesbeslissingen / 378
938 Tussenuitspraak / 379
939 Procesbelang en gezag van gewijsde / 379
940 Rechtsoverwegingen ten overvloede / 380
941 Procesbelang bij hoger beroep; gegrond en ongegrond beroep, uitdrukkelijk verworpen gronden en onbesproken gronden / 381
942 Incidenteel hoger beroep / 384
943 Schorsende werking / 387
944 Devolutieve werking; omvang geding / 388
945 Afdoening, uitspraak en dicta / 388
24.7 HERZIENING / 390
946 Algemeen; het stellen van nova; misslagen / 390

HOOFDSTUK 25
Overheidsaansprakelijkheid: algemene leerstukken / 393
25.1 HET OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEIDSRECHT / 393
947 Overheidsaansprakelijkheid: twee bloedgroepen / 393
948 Overheidsaansprakelijkheid en rechtsstaat: de onrechtmatige overheidsdaad / 393
949 Overheidsaansprakelijkheid en rechtsstaat: de rechtmatige overheidsdaad / 395
25.2 VORMEN VAN OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEID / 396
950 Vermogensrechtelijke overheidsaansprakelijkheid / 396
951 Aansprakelijkheid voor justitieel optreden / 397
952 Strafrechtelijke overheidsaansprakelijkheid / 400
953 Staatsrechtelijke verantwoordelijkheid / 400
954 Overheidsaansprakelijkheid: ‘gewone’ aansprakelijkheid? / 401
955 Buitenlandse rechtsstelsels / 402
25.3 ALGEMENE ASPECTEN VAN VERMOGENSRECHTELIJKE OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEID / 405
956 De aansprakelijke persoon / 405
957 Rechtsgrond van aansprakelijkheid wegens onrechtmatige overheidsdaad / 407
958 Rechtsgrond van aansprakelijkheid bij rechtmatige overheidsdaad / 408
959 Uitdijende overheidsaansprakelijkheid? / 410
960 Overmatige aandacht voor rechtsmachtkwesties / 411
25.4 TWEE DECENNIA ONTWIKKELINGEN IN DE BEVOEGDHEID OM OVER SCHADECLAIMS TE OORDELEN / 412
961 Onrechtmatig overheidshandelen: geen terugtocht van de burgerlijke rechter; situatie tot medio 2013 / 412
962 Nadeelcompensatie: terugtred van de burgerlijke rechter / 413
963 Discussies over de rechtsmachtverdeling / 414
964 De nieuwe taakverdeling tussen burgerlijke rechter en bestuursrechter / 416

HOOFDSTUK 26
Overheidsaansprakelijkheid voor onrechtmatig handelen / 419
26.1 INLEIDING / 419
965 De onrechtmatige overheidsdaad / 419
26.2 GESCHIEDENIS VAN DE ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD / 419
966 Het leerstuk van de onrechtmatige overheidsdaad: toepassing van het ‘gemene’ recht / 419
967 De onrechtmatige overheidsdaad: de verfijning van een algemeen leerstuk / 422
968 Onrechtmatigheid: rechtsinbreuk en handelen in strijd met de wet / 423
969 Onrechtmatigheid: schending van ongeschreven recht / 425
970 Onrechtmatigheid en bestuurlijke discretie / 428
26.3 AANSPRAKELIJKHEID VOOR APPELLABELE BESLUITEN / 429
971 Algemeen / 429
972 Burgerlijke rechter en bestuursrechtelijke kolom: de noodzaak van taakafbakening / 430
973 Het leerstuk van de formele rechtskracht / 432
974 Ratio van de leer van formele rechtskracht; verhouding tot de ontvankelijkheidsleer / 434
975 Strikte toepassing formele rechtskrachtleer / 436
976 Formele rechtskracht bij meerdere belanghebbenden / 437
977 Formele rechtskracht: de uitzonderingen / 437
978 Heesch/Van de Akker en de eerste uitzondering / 439
979 Tweede uitzondering: erkenning door bestuursorgaan / 440
980 Derde uitzondering: bestuursrechter schond fundamentele rechtsbeginselen / 440
981 Vierde uitzondering: benadeelde is geen belanghebbende / 441
982 Niet tijdig beslissen valt buiten formele rechtskrachtsleer / 442
983 Feitelijke voorbereidingshandelingen soms binnen formele rechtskracht / 444
984 Feitelijke voorbereidingshandelingen voor vernietigd besluit; aansluitingsregel / 447
985 Formele rechtskracht en Unierecht / 448
986 De heroverwegingsplicht uit Kühne & Heitz / 449
987 Niet-uitputting rechtsmiddelen; toch heroverwegingsplicht? / 451
988 Besluit blijkt achteraf in strijd met Unierecht; aansprakelijkheid? / 452
989 Formele rechtskracht en Internationale mensenrechten / 453
990 Onrechtmatige besluiten; oordeel bestuursrechtelijke kolom primeert in aansprakelijkheidsprocedure / 454
991 Primaat van de bestuursrechtelijke kolom; (on)rechtmatigheid primair besluit / 454
992 Primaat van de bestuursrechtelijke kolom: oneigenlijke formele rechtskracht van vernietigde besluiten / 456
993 Primaat van de bestuursrechtelijke kolom: (on)rechtmatigheid primair besluit en ‘verlengde besluitvorming’ / 458
994 Ratio oneigenlijke formele rechtskracht/primaat bestuursrechtelijke kolom / 460
995 Formele en oneigenlijke formele rechtskracht: de kritiek / 460
996 Primaat van de bestuursrechtelijke kolom en verjaring / 462
997 Intermezzo: toetsing van appellabele besluiten door de strafrechter / 464
998 Het toerekenbaarheidsvereiste / 467
999 Art. 6:163 BW en art. 6:69a Awb: twee verschillende relativiteitsvereisten / 468
1000 Het relativiteitsvereiste in het overheidsaansprakelijkheidsrecht / 471
1001 Het relativiteitsvereiste bij schending van formele a.b.b.b. / 474
1002 Aanvullende beoordeling via de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm / 476
1003 Causaal verband / 476
1004 De leer van het hypothetisch rechtmatig besluit / 477
1005 Redelijke toerekening; schadebeperking; aan benadeelde toe te rekenen omstandigheden / 481
1006 Geen doorbreking causaal verband door latere alternatieve schadeoorzaak / 483
1007 De bestuursrechter als schadevergoedingsrechter; aansluiting bij het civiele aansprakelijkheidsrecht / 484
1008 Achtergrond van Titel 8.4 Awb (Schadevergoeding) / 486
1009 De schadevergoedingsbevoegdheid van de bestuursrechter, art. 8:88 en 8:89 Awb / 487
1010 De verzoekschriftprocedure / 490
1011 De bestuursrechter: formele en oneigenlijke formele rechtskracht / 492
1012 De bestuursrechtelijke schadevergoedingsrechter; onrechtmatigheid primair besluit na een succesvol vernietigingsberoep / 493
1013 De bestuursrechtelijke schadevergoedingsrechter: causaal verband / 494
1014 Materiële schadevergoeding; wettelijke rente / 495
1015 Immateriële schadevergoeding; compensatie bij schending redelijke termijn / 496
1016 Kostenvergoeding bestuurlijke voorprocedure en beroep / 497
26.4 AANSPRAKELIJKHEID VOOR NIET-APPELLABELE BESLUITEN / 499
1017 Niet-appellabele besluiten / 499
26.5 AANSPRAKELIJKHEID VOOR FEITELIJK BESTUURSHANDELEN / 500
1018 Feitelijk bestuurshandelen / 500
1019 Overheidsaansprakelijkheid voor ‘openbare opstallen’ / 501
1020 Onjuiste informatieverstrekking en niet waargemaakte toezeggingen / 506
1021 Algemene informatieverstrekking / 510
26.6 AANSPRAKELIJKHEID VOOR GEBREKKIG TOEZICHT EN GEBREKKIGE HANDHAVING / 512
1022 De problematiek van het falend toezicht / 512
1023 Een afgeleide aansprakelijkheid; terughoudendheid geboden? / 513
1024 IJkpunten voor aansprakelijkheid / 515
1025 De rechtsontwikkeling gewogen / 518
26.7 AANSPRAKELIJKHEID VOOR WET- EN REGELGEVING / 519
1026 Wetgeving in formele zin, lagere algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels: de rol van de burgerlijke rechter / 519
1027 Exceptieve toetsing door straf- of bestuursrechter / 521
1028 Het civiele wetgevingsgeding: ontvankelijkheidsregels / 521
1029 Het civiele wetgevingsgeding: volgplichtjurisprudentie / 524
1030 Het civiele wetgevingsgeding: uitspraakbevoegdheden / 525
1031 Lagere regelgeving: materiële beoordeling / 526
1032 Wetgeving in formele zin: het toetsingsverbod van art. 120 Gw / 529
1033 Contra legem-werking van ongeschreven recht / 531
1034 Onrechtmatige formele wetgeving: belang van het supranationale recht / 532
26.8 AANSPRAKELIJKHEID VOOR ONRECHTMATIGE RECHTSPRAAK / 534
1035 Nationaal recht: beperkte rechtspraakaansprakelijkheid / 534
1036 Unierecht: ruimere erkenning rechtspraakaansprakelijkheid / 537
1037 Uitbreiding gewenst? / 538
1038 Schending van de redelijke termijn / 539
26.9 OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEID OP GROND VAN EU-RECHT / 542
1039 Overheidsaansprakelijkheid als onmisbaar element van het unierecht / 542
1040 Francovich-aansprakelijkheid / 544
1041 Bescheiden impact op het nationale overheidsaansprakelijkheidsrecht / 546

HOOFDSTUK 27
Overheidsaansprakelijkheid voor rechtmatig handelen / 549
27.1 INLEIDING EN KORTE HISTORIE / 549
1042 Een versnipperd leerstuk / 549
1043 Beknopte schets van de rechtsontwikkeling / 550
27.2 RECHTSGROND EN MATERIEEL RECHT / 553
1044 Geldend recht: rechtsgrond of rechtsgronden voor nadeelcompensatie / 553
1045 Het égalitébeginsel; algemeen / 554
1046 Égalité: de abnormale last; normaal maatschappelijk of ondernemersrisico / 557
1047 Égalité: de abnormale last; drempels en kortingen / 560
1048 Égalité: de speciale last; referentiegroep / 562
1049 Égalité en draagkracht van de benadeelde / 564
1050 Égalité en evenredigheidsbeginsel: verschil / 565
1051 Evenredigheidsbeginsel als kapstok voor nadeelcompensatie / 566
1052 Het streven naar systematiek; andere rechtsgronden voor nadeelcompensatie / 569
1053 Overige vereisten voor nadeelcompensatie / 571
1054 Nadeelcompensatie en causaliteit / 571
1055 Nadeelcompensatie en risicoaanvaarding / 572
1056 Nadeelcompensatie en voordeelstoerekening / 574
1057 Nadeelcompensatie en schadebeperkingsplicht / 575
1058 Aard van de nadeelcompensatie / 575
1059 Afwenteling nadeelcompensatieplicht / 576
1060 Buitenwettelijke afwenteling; rechtsstatelijke bezwaren / 577
1061 Rechtsgrond voor afwenteling / 578
27.3 JURISPRUDENTIEEL NADEELCOMPENSATIERECHT / 579
1062 Algemeen / 579
1063 Geldend recht (2018): rechtsmacht en rechtsingang bij nadeelcompensatie / 580
27.3.1 Rechtspraak burgerlijke rechter / 581
1064 Onrechtmatig of rechtmatig? / 581
1065 Evolutie van de civiele rechtspraak: opkomst van de égalité / 582
27.3.2 Rechtspraak bestuursrechter / 585
1066 Het ‘onzelfstandig’ of ‘onzuiver’ schadebesluit / 585
1067 Paul Krugerbrug-uitspraken / 587
1068 Onzelfstandig schadebesluit; afsluitende opmerkingen / 587
1069 Nadeelcompensatie: ontwikkeling in de bestuurspraktijk / 588
1070 De gepubliceerde beleidsregel als grondslag voor appellabele compensatiebesluiten / 589
1071 Buitenwettelijke nadeelcompensatieregelingen / 590
1072 Zelfstandige schadebesluiten; formele en materiële connexiteitseis / 591
27.3.3 De verhouding tussen de procedurele wegen / 592
1073 Onzuivere schadebesluiten en formele rechtskracht; algemeen / 592
1074 Burgerlijke rechter, onzelfstandig schadebesluit en formele rechtskracht / 593
1075 Bestuursrechter: oordeel over ‘égalité’ ontkoppeld van formele rechtskracht / 594
27.4 WETTELIJK GEREGELDE SCHADEVERGOEDING BIJ RECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD / 594
1076 Volledige schadevergoeding versus compensatie / 594
27.4.1 Onteigening / 595
1077 Procedure en onteigeningsnoodzaak / 595
1078 Volledige schadeloosstelling / 598
1079 Belemmeringenwet Privaatrecht / 598
27.4.2 Wettelijke nadeelcompensatie / 599
1080 Verschillende bijzondere nadeelcompensatiebepalingen / 599
27.4.3 Planschadevergoeding / 600
1081 Begripsvorming: planschade en planschadevergoeding / 600
1082 Ontwikkeling van de rechtsgrond voor planschadevergoeding / 601
1083 Planvergelijking en schadevaststelling / 603
1084 Vergoedbaarheid van de schade: normaal maatschappelijk risico / 605
1085 Omstandigheden die aan vergoeding van schade in de weg staan: risicoaanvaarding, voordeelstoerekening, anderszins verzekerd zijn / 606
27.4.4 Titel 4.5 Awb ‘Nadeelcompensatie’ / 608
1086 Inleiding / 608
1087 Rechtsgrond en reikwijdte van de regeling; bevoegde rechter / 609
1088 Overige materiële aspecten / 611
1089 Procedurele aspecten / 612

JURISPRUDENTIEREGISTER / 615
WETSARTIKELENREGISTER / 681
TREFWOORDENREGISTER / 723