Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Als de oplossing het probleem is - 'Zeker relevant'
30 oktober 2018 | Frank van Kuijck

Doen we de goede dingen en wat zijn dan de goede dingen? Vaak lijkt het een kwestie van taaljongleren. Partijen houden zich aan de wet maar is dat voldoende?

Edgar Karssing geeft in vervolg op een eerder boek De oplossing is het probleem niet! aan dat compliance met een moreel kompas meer is dan het kaal handelen volgens wet en regelgeving. Je moet ook integer handelen. Dit wordt in het boek geïllustreerd met casuïstiek rondom taxplanning. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen belastingontduiking en belastingontwijking. Waarbij de eerste verschijningsvorm illegaal is. De tweede niet. Maar is het moreel wel acceptabel om deze laatste variant te kiezen? Steeds vaker zien we deze discussie. Denk bijvoorbeeld aan de publieke opinie over de bankensector. Steeds vaker ontstaat de discussie: het mag wel maar is het ook wenselijk, is het billijk en is het maatschappelijk te verantwoorden?

De ondertitel ‘Compliance met een moreel kompas’ vormt de basis van het boek. Compliance met een moreel kompas is te zien als naleving van wet- en regelgeving waarbij aandacht bestaat voor de vraag: past het handelen binnen de geest van de wet? Dus breder dan alleen het naleven van de letter van de wet. Daar komt de ethiek en het morele kompas om de hoek kijken. Dit morele kompas is bovendien steeds vaker onderwerp van debat als het gaat om bijvoorbeeld maatschappelijk verantwoord ondernemen. Een relevant thema dus dat de aandacht vraagt. Zeker wanneer individualisme steeds vaker hoogtij viert.

Karssings’ boek Als de oplossing het probleem is beschrijft in vier delen de dilemma’s en een aantal oplossingsrichtingen. Deze delen zijn:

Deel 1: Oordelen

Deel 2: Doen

Deel 3: De Compliance officer

Deel 4: Wij-waarden

Deel 1 beschrijft het begrip integriteit. Integriteit kent volgens Karssing een drietal uitgangspunten: zorgvuldig, standvastig en uitlegbaar. Maar hoe kan je dit begrip laden en op welke wijze kunnen afwegingen gemaakt worden? Daarvoor komt het morele intervisiemodel aan bod. Dat model bestaat uit een zevental stappen en geldt als handvat voor het afwegen van vraagstukken. Deze stappen zijn:

1. Welke beslissingen moet ik nemen?

2. Wie zijn mijn belanghebbenden?

3. Wat zeggen de beroepsregels, bedrijfscodes, of andere bindende voorschriften?

4. Wat zijn de argumenten voor beide handelingsalternatieven?

5. Wat is de conclusie?

6. Wat kan ik doen om de schade te beperken, die mogelijk ontstaat door mijn beslissing?

7. Sta ik achter mijn keuze? Doe ik het ook?

Het model is een theoretisch denkkader. De toepassing valt of staat met het kritisch blijven nadenken en te durven reflecteren op de potentiële vraagstukken aan de hand van het model.

Na behandeling van het model gaat het boek in op morele ontkoppeling. Kort gezegd hoe gaan we om met ons moreel kompas? Aan de orde komen redenen en motieven die het voor organisaties en individuen verklaarbaar maken en voor zichzelf vergoelijken dat we handelen zoals we handelen. Vaak wordt gezegd ‘een ander doet het ook, dus…’ of ‘we moeten wel om…..’

Het tweede deel van het boek – Doen – beschrijft randvoorwaarden die aanwezig moeten zijn om het morele kompas aan te scherpen dan wel meer bespreekbaar te krijgen. Er komt een viertal onderwerpen aan bod:

- Morele moed

- Aanspreken en aangesproken worden

- Excuses maken en

- Werken aan een vrijmoedige cultuur

Deze onderwerpen moeten allen bijdragen aan een veiliger omgeving waarbinnen dilemma’s en observaties bespreekbaar zijn en blijven.

Het derde deel gaat over de compliance officer. Hier beschrijft Karssing de bijzondere rol en positie van deze functionaris. De wijze waarop deze gezag moet krijgen, hebben en houden. Beschreven wordt de spagaat waarin de compliance officer regelmatig kan verkeren. Daarbij worden tips gegeven om de effectiviteit van de compliance officer te vergroten. En hoe je in gesprek moet gaan met de business. En niet sec moet acteren vanuit het formele kader: de regels. Dan ontstaat weerstand. Je bent niet de politieagent maar het vertaalbureau dat inzicht verschaft in het waarom van toepassen en gebruiken van regels voor de business.

Het laatste deel van zijn boek gaat over vriendschap en Wij-waarden. Zoals de Kassing zelf al aangeeft staat het laatste deel van het boek enigszins los van hetgeen eerder is geschreven.

Persoonlijk ben ik van mening dat de onderlinge delen van het boek nog meer met elkaar in relatie zouden mogen staan. Karssing geeft met name in eerste deel interessante inzichten en beschouwingen over het morele kompas en hoe je hiermee om kan gaan. Gelet op de maatschappelijke discussies is Als de oplossing het probleem is zeker relevant om kennis van te nemen. Het handelen en beschouwen van thematieken op basis van het morele intervisiemodel is relevant voor allen die dagelijks besluiten nemen en zich hierover moeten en willen verantwoorden.

Frank van Kuijck is een zeer gedreven onafhankelijk en zelfstandig professional in zowel audit en advies voor de public sector. Hij is kritische sparringpartner voor toezichthouders, bestuurders en organisatie om te helpen deze naar een hoger plan te krijgen. Specifieke aandachtsgebieden naast audit en verslaggeving zijn governance, control, risicomanagement en bedrijfsvoering. Deze laatste ook vanuit de specialisatie als operational auditor. Hij heeft een achtergrond als Partner in de audit en adviespraktijk bij Deloitte, is Voorzitter van RJ Werkgroep 645 - woningcorporaties en Docent Auditing aan de UVT Tilburg.


Als de oplossing het probleem is - 'Zeer breed toepasbaar en zeker niet saai'
5 juni 2018 | Elly Stroo Cloeck

Korte rokjes en voetballers die niet weten welk doel van hen is….dit zijn niet bepaald de onderwerpen die je verwacht in een boek over compliance. Edgar Karssings nieuwste boek Als de oplossing het probleem is is dan ook veel breder dan ‘regeltjes maken om boetes te voorkomen’.

Ging Karssings vorige boek, De oplossing is het probleem niet, met name over de analyse van het probleem van compliance, ethiek en integriteit, in dit boek geeft hij praktische oplossingen op dit gebied. En denk niet dat dit uitmondt in controle-obesitas (nog meer regels, systemen en instituten)! Nee, Karssing neemt het ‘Morele Kompas’ als uitgangspunt en werkt uit hoe je daar handen en voeten aan geeft. Het komt uiteindelijk neer op de integriteit van het management èn de compliance officer van een bedrijf, en op communicatie. Iedereen heeft een moreel kompas, het gaat om de moed het te gebruiken bij beslissingen.

Het boek bestaat uit een Inleiding en 4 delen: Oordelen, Doen, De compliance officer en Wij-waarden, in totaal 17 hoofdstukken die al eerder als separate artikelen zijn verschenen maar bijzonder goed op elkaar aansluiten. De inhoud varieert van filosofisch via theoretisch naar puur praktisch. Zo’n praktisch hoofdstuk gaat over het morele intervisiemodel, waarbij hij gebruik maakt van de gevolgen-ethiek van Bentham (minimaliseer de schade en maximeer het welzijn aan anderen) en de beginsel-ethiek (doe datgene wat in overeenstemming is met je principes). Een ander praktisch hoofdstuk gaat over het geven van (compliance) workshops en hoe om te gaan met weerstand. ‘Zijn wij niet integer dan?’ of ‘Waarom begin je niet met de top?’.

Een interessant en heel herkenbaar hoofdstuk gaat over alle manieren waarop wij ons morele kompas kunnen uitschakelen: Zelfrechtvaardiging (er is een ‘hoger doel’, denk aan de kruistochten), Verhullend taalgebruik bezigen (vrijheidsstrijders als het over terroristen gaat), Gunstige vergelijkingen maken (onze woekerpolissen zijn niet zo erg als die van die andere bank), Verleggen van verantwoordelijkheden (Befehl ist Befehl), Verwateren van verantwoordelijkheden (ik ben maar een klein radertje in het geheel), Ontmenselijking van slachtoffers (de Nazi’s noemden Joden: ratten, maar denk ook aan de ‘probleemdossiers’ bij Bijzonder Beheer), Schuld bij slachtoffers neerleggen (ze vroeg erom met dat korte rokje) en Bagatelliseren van de gevolgen (het was maar één keer). Dat het zo makkelijk is, wil niet zeggen dat je je maar moet neerleggen bij je uitgeschakelde morele kompas, is de boodschap van Karssing.

De schrijfstijl is informeel, wat een heerlijke luchtigheid geeft aan dit toch wel formele onderwerp. Een hoofdstuk begint als volgt: ‘Edgar, jij ongelikte beer!’ Ook is gevarieerd tussen een interview (voor de Inleiding), een tweegesprek tussen de schrijver en mede-auteur Ruud van der Mast, een fictieve discussie tussen ‘de koopman’ en ‘de dominee’ over belastingontwijking, bespiegelingen aan de hand van citaten van filosofen, en een bijdrage van drie praktijkmensen. Al met al een heel prettig, leesbaar boek. Fijn zijn ook de uitgebreide verwijzingen naar de literatuur op dit gebied, ik kreeg echt zin om deze boeken óók te lezen, zoals Kop dicht, mond open van Mark Blok over corporate silence, Een voor allen, allen voor een van Simon Sinek en De plakfactor van Chip en Dan Heath.

Die Plakfactor wordt gebruikt in een hoofdstuk over effectief communiceren: hoe zorg je ervoor dat je (als compliance officer) een overtuigend verhaal houdt, en niet ten prooi valt aan de Vloek van Kennis. Die vloek werkt als volgt: in een experiment uit 1990 werden proefpersonen in twee groepen verdeeld: de ‘kloppers’ moesten een bekend liedje op tafel kloppen (bijvoorbeeld Happy Birthday to You) en de luisteraars moesten het liedje raden. De kloppers hadden ingeschat dat 50% van het geklop juist geraden zou worden. Na 120 geklopte liedjes bleek maar 3% geraden te zijn. Als klopper hoor je het liedje in je hoofd, en kun je je niet voorstellen dat een luisteraar alleen een soort bizarre Morse-code hoort. Zijn de compliance-procedures wel begrijpelijk voor een leek? Een compliance officer moet dus vooral een goede ‘vertaler’ zijn.

Ik vond dit boek dus heel goed, maar ik heb ook een verbeterpuntje voor de volgende druk. Ik heb een hekel aan het ‘dat heb ik al gelezen’-gevoel, wat mij even bekroop bij hoofdstuk 8 en 9. Hier gaat Karssing in op Morele moed en verwijst hij in beide hoofdstukken naar zijn morele helden Socrates, Martin Luther King, Gandhi en Mandela. Helaas liep het met deze heren niet zo goed af: doodstraf, vermoord, 26 jaar gevangenisstraf. Dat is door de herhaling goed tot me doorgedrongen, evenals de wijsheid van Aristoteles: je leert moedig te zijn door moedig te zijn. Maar misschien kan dat ook niet vaak genoeg herhaald worden!

Is dit boek alleen voor compliance officers? Nee zeker niet! Als financiële professionals hebben we vaak genoeg te maken met integriteitsdiscussies, zoals het eerdergenoemde belastingontwijkingsdilemma: goed voor de organisatie, niet goed voor de maatschappij. Dat gaat ook op voor duurzaamheidsdiscussies (CO2-uitstoot bijvoorbeeld) en allerlei andere dilemma’s. Daarom heeft vrijwel iedere professional en manager baat bij het lezen van het boek, want Karssings oplossingen zijn zeer breed toepasbaar. Neem alleen al zijn voorbeeld over storytelling: je kunt een powerpoint maken en vertellen dat uit je medewerkerstevredenheidsonderzoek blijkt dat dat 37% van de medewerkers weet waar de organisatie voor staat, 20% daar enthousiast over is, ook 20% een relatie kon leggen tussen zijn eigen doelen en die van de organisatie, 15% zich gesteund voelt door de organisatie en 20% de organisatie vertrouwt. Dat is allemaal erg abstract. Je kunt ook zeggen: stel dat dit een voetbalploeg was. Dan weet maar 4 van de 11 spelers welk doel van hun is, 2 van de 11 kan dat iets schelen, 2 van de 11 weten welke positie zij spelen en 9 van de 11 spelen tegen de eigen ploeggenoten in plaats van de tegenstander. Ik lachte hierbij hardop en weet zeker dat ik dit kan gebruiken!

Elly Stroo Cloeck is specialist op het gebied van GRC en Internal Audit. Daarnaast schrijft ze samenvattingen en recensies van managementboeken.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden