Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Purpose, de moraal van het verhaal - 'Prima boek voor leidinggevenden en directies'
5 oktober 2020 | Ruerdje van Mierlo

Purpose, de moraal van het verhaal is een prima boek voor leidinggevenden en directies van grotere organisaties die een eerste begin willen maken binnen hun organisatie met denken over Purpose.

Purpose, de moraal van het verhaal is om te beginnen prettig geschreven, met veel voorbeelden en tools om zelf aan de slag te gaan. Als inleiding voor round tables en strategische verkenningen lijkt me het lezen een goede voorbereiding.

Leuk is de expliciete vraag naar bewustwording over hoe je zelf tegen het thema purpose aankijkt. Ben je een dagdromer (idealist) of doemdenker (pessimist of cynicus). Zie je het als iets moois en belangrijks of geloof je daar niets van en is je uitgangspunt dat achter al die mooie verhalen niets anders zit dan de wens om winst te maken? Om aan de slag te gaan en je mensen mee te krijgen zul je hier als eerste zicht op moeten krijgen.

Stamsnijder pleit in zijn boek voor intrinsieke motivatie. Met Purpose aan de slag gaan is geen kwestie van een bureau inhuren en een aantal generieke slogans bedenken. Je zult tot de kern moeten komen. Top down een slogan de organisatie ingooien maakt mensen eerder kwaad, dan dat het bijdraagt aan het vergroten van de betrokkenheid. Authenticiteit is key, het moet van binnenuit komen. Klanten accepteren geen verhalen meer die niet worden gestaafd door de realiteit binnen de organisatie. Ook geeft hij handvatten om aan de slag te gaan vanuit hoofd (weten: de bezinning), hart (willen: de bezieling) en handen (doen: de beweging).

Uiteindelijk stelt hij, komt het neer op een persoonlijke afwegingen vanuit bezinning. En op het beantwoorden van de vraag of je wilt horen bij het probleem, of, dat je, hoe moeilijk ook, deel wilt uitmaken van de oplossing.
Tot zover allemaal prachtig en helemaal mee eens.

Er zijn echter een aantal dilemma’s. En hier heb ik echt op zitten puzzelen:

Dilemma 1: Paul Stamsnijder schrijft over purpose vanuit zijn ervaring als partner bij ‘De Reputatiegroep’, een strategie en communicatiebureau in Utrecht. Hij heeft het over echtheid, over klein beginnen, over de gevaren van ‘purpose washing’. Maar hoe echt is zijn betoog zelf? In hoeverre is het een authentieke oproep tot meer purpose en in hoeverre een marketing act waarmee hij zichzelf en zijn reputatiegroep nog eens goed op de kaart zet? Bedrijven snappen ondertussen immers donders goed dat ze iets moeten doen aan hun imago en schakelen daarvoor graag reputatie-experts als Stamsnijder in.

Ik lees nergens wat de purpose van de Reputatiegroep zelf is, wat zij zelf doen, welke dilemma’s zij ervaren en hoe zij daarmee omgaan. Zijn eigen ‘walk your talk’ komt dus niet tot uiting in zijn boek. En dat is jammer want het had het boek geloofwaardiger gemaakt en meer authentiek.
Mijn kritische blik stond wellicht ook wel wat op scherp door een interessant gesprek dat ik onlangs had met een senior marketeer. Hij stelde: Als ergens ‘duurzaam’ of ‘authentiek’ op staat dan weet je één ding zeker: het is het niet. Marketeers hebben deze woorden gekaapt en tot holle frasen gemaakt.
Mijn eigen ervaring is dat Purpose het meest zichtbaar wordt in dilemma’s. Als het lastig wordt. Dan moet blijken hoeveel er waar is van al die mooie woorden. En dan wordt het dus ook echt interessant. Ik besloot Stamsnijder te bellen. Zijn 06 stond gewoon op de website. Ik wilde er meer van begrijpen.

En toen werd het een stuk interessanter.
Op mijn vraag: waarom vertel je niets over de Reputatiegroep antwoordde hij bescheiden: 'we zijn maar met 15 personen en ook al doen we best interessante dingen dan komt het al gauw zo ‘op-de-borst-klopperig’ over om daar over te vertellen. Je bent al gauw een dominee en dat wil ik niet.'
Hij vertelde: 'directies vinden purpose een ingewikkeld en lastig thema. Ze willen wel, maar maken ook vuile handen. Er is altijd ook een rauw randje. Omdat het soms niet anders gaat.'

En, waar hij in het boek heeft over Purpose 1.0, 2.0 en 3.0 komen we wat mij betreft nu uit bij 4.0, waar hij niet over schrijft: namelijk dat dit de realiteit is waar we het mee moeten doen.

Het is soms nodig om iets ‘slechts’ te doen om het goede te dienen. Je kan niet altijd alles helemaal goed doen, want het is nu eenmaal geen ideale wereld waar we in leven. En juist die dilemma’s zouden we moeten bespreken. Maar dat kan natuurlijk niet, als de bedrijven die je beschrijft ook je (potentiële) klanten zijn.

‘Maak van het kapitalisme geen karikatuur’ zegt hij. En daar ben ik het dan wel weer mee eens. Te vaak wordt purpose veel te eenzijdig gehanteerd: of vanuit idealisme of vanuit cynisme. Wat dat betreft hebben beide groepen, hoe je ze ook noemt, links en rechst of groenen en kapitalisten ongelijk. Ze veroordelen altijd elkaar en maken gebruik van algemeenheden die gewoon niet opgaan. Beiden zijn dus karikaturaal

Stamsnijder wil bedrijven niet direct afschrijven als het een keer niet lukt. Hij vindt dat we hen beter kunnen herinneren aan hun doelen en ondersteunen. En daar kan ik ook in vinden: ‘it is better to lit a candle than to curse the darkness’, nietwaar? En, ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’ lijkt me hier ook op zijn plaats. Wie heeft het niet dat hij goede bedoelingen heeft maar dat het in de praktijk niet altijd lukt? Wel voor een beter klimaat maar toch op stedentrip met het vliegtuig omdat het zo leuk is? Om maar een particulier voorbeeld dicht bij huis te noemen…..

De uiteindelijke vraag die je moet stellen, aldus Stamsnijder, is: draag je bij aan de status quo of wil je deel zijn van de oplossing? En dat is een hele goede.

Ruerdje van Mierlo is senior loopbaancoach, executive coach bij het Talenthuis en oud bestuurslid van Noloc, beroepsvereniging van Loopbaanprofessionals. Zij is gespecialiseerd in de begeleiding van dertigers en veertigers. Van oorsprong is zij cultureel antropoloog, werkte onder meer bij het Anne Frank Huis en PICompany.

Purpose, het verhaal van de moraal - 'Interessante voorbeelden'
19 augustus 2020 | Elly Stroo Cloeck

Steeds meer hangt de reputatie van een bedrijf af van haar ‘purpose’, bedoeling, en hoe zij dat naleeft, zo stelt het boek Purpose – het verhaal van de moraal van Paul Stamsnijder.

Mensen worden steeds kritischer op de purpose van bedrijven. Dat geldt voor de bezorgde burger, maar ook voor de consument, de aandeelhouder en andere stakeholders, zoals werknemers die hun pensioengelden belegd zien worden. Een purpose laten verzinnen door je marketingafdeling en verder op de oude voet doorgaan, zal niet werken. Er wordt snel door dit greenwashing of wokewashing heengeprikt! Dit is het uitgangspunt van dit aardige boek, dat in 3 delen (hoofd, hart en handen) uitlegt hoe je een purpose vormgeeft.

Interessant vond ik met name de voorbeelden die worden genoemd. Naast de obligate best practices van Tony Chocolonely, Patagonia en Grayston Bakery, worden hier ook ABN Amro, ING en KLM opgevoerd. Maar, misschien ben ik te cynisch, ik ben toch niet overtuigd geraakt van de purpose, in de betekenis van nobel doel, van deze bedrijven en de verankering ervan. Dit boek heeft daarmee toch een belangrijke impact gehad, ik ga beter opletten wat dit soort bedrijven zeggen èn feitelijk doen dat de maatschappij beter maakt.

Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management via haar bedrijf ESCIA. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken.

Purpose - 'Tastbare handvatten'
14 februari 2020 | Henny Portman

Paul Stamsnijder neemt ons met zijn het boek Purpose - Het verhaal van de moraal mee in de wereld achter purpose. Wat verwachten stakeholders, hoe bepaal je je eigen hogere doel. Welke soorten purpose zijn er? Hoe neem je je medewerkers hierin mee en hoe communiceer je hierover met de buitenwereld.

Purpose is een zaak voor het hoofd, het hart en de handen. Hierbij staat het hoofd voor het weten, bezinning en voor wie doe je het. Het hart symboliseert het willen, de bezieling en het waarom. De handen vertegenwoordigen het doen, beweging en het hoe je het doet.

Het boek is onderverdeeld in vijf delen. In het eerste deel laat de auteur zien waarom er nu zoveel aandacht is voor purpose. Purpose is perceptie en dat betekent dat je het begrip zowel positief als negatief kan uitleggen. De auteur hanteert hiervoor respectievelijk de dagdromers en de doemdenkers. De dagdromers zijn van mening dat purpose van invloed is op de samenleving. Purpose geeft zin aan bestaande en nieuwe medewerkers en is het moreel kompas. Purpose voedt verandering en drijft de reputatie. De doemdenkers daarentegen zien purpose als marketing en greenwashing. Zien het voordeel voor iedereen als een illusie. Zij zijn van mening dat een bedrijf gewoon geld moet verdienen.

In de volgende drie delen staan het hoofd - wat verwachten onze stakeholders, het hart - waar gaan we voor en handen - hoe pakken we het aan, centraal.

Stakeholders worden steeds veeleisender. Een bedrijf dat alleen zijn verantwoordelijkheid neemt op operationeel of commercieel vlak is niet meer voldoende. Maatschappelijke aspecten zoals duurzaamheid, klantgerichtheid, circulariteit, goed werkgeverschap en innovatie spelen een steeds belangrijkere rol. Loze beloftes zijn risicovol en het is verstandig om te toetsen of je bedoeling wel relevant is voor alle stakeholders.

Een purpose bedacht in het hoofd moet doorzakken naar het hart. Hoe bepaal je je hogere doel aan de hand van je authentieke drijfveren? Een sterke purpose is geen doel op zich maar een uitgangspunt. Als je weet wat je wilt, komt het beste naar je toe. Purposes zijn te categoriseren door te kijken naar de beloftes die gedaan worden. De auteur onderkent dertien categorieën: beter, eerlijker, liever, bewuster, gemakkelijker, slimmer, veiliger, sterker, plezieriger, nabijer, gelijker, grootser en goedkoper. Per type purpose, bijvoorbeeld beter - de belofte van kwaliteit geeft de auteur een omschrijving en een aantal voorbeelden van bedrijven.

Het deel handen - hoe pakken we het aan gaat over de vraag hoe je je medewerkers meeneemt en hoe je in de verschillende fasen van je ontwikkeling communiceert over je maatschappelijke opgave.

In het laatste deel - begin bij jezelf volgt een toekomstvisie en gaat de auteur op zoek naar het moreel kompas en krijgen we een professionaliseringsmodel waarin je aan de hand van vijftien dimensies kan vaststellen op welk niveau van purpose je zit. Bij purpose 1.0 is het nobele doel vooral verantwoording (extrinsiek gedreven, nadat zich issues hebben voorgedaan). Purpose 2.0 zet het verdienmodel centraal (extrinsiek gedreven, als een middel om meer voorkeur en vertrouwen te genereren). Purpose 3.0 staat voor het vertrekpunt van de organisatie (intrinsiek gedreven, leidend voor al het denken en doen). Alleen als je klein begint, slaag je erin om je stakeholders niet alleen in het hoofd, maar ook in het hart te raken.

Conclusie. Purpose van Paul Stamsnijder is een helder vlot lezend boek dat middels vele voorbeelden het begrip purpose tastbaar maakt en handvatten biedt om je eigen purpose te toetsen, helder te krijgen of aan te scherpen.

Download de QRC die Henny Portman bij dit boek maakte. Henny Portman is eigenaar van Portman PM[O] Consultancy en biedt begeleiding bij het invoeren en verbeteren van project-, programma- en portfoliomanagement inclusief het opzetten en verder ontwikkelen van PMO's. Hij is auteur en blogger en publiceert regelmatig artikelen.

Het verhaal achter de moraal
15 januari 2020 | Bert Peene

De organisatievisie als eenheidsworst. Zo typeerden Hans van der Loo cum suis in 2007 de manier waarop bedrijven met hun visie omgaan. Onderzoek toonde weliswaar een onmiskenbaar verlangen naar visie aan, maar in werkelijkheid bleken organisaties zakelijker dan ooit tevoren. Ze hebben hun ziel, hun echtheid verloren en zijn verworden tot gigantische ‘zombiezones’, aldus de auteurs.

Twaalf jaar later blijkt dat nog niet veel anders. Veel organisaties worstelen nog steeds met het formuleren van het antwoord op de vraag waartoe zij op aarde zijn, schrijft Paul Stamsnijder in zijn nieuwste boek, Purpose, en dat levert vaak weinig meer op dan wat criticasters ‘morele betutteling, fatsoensrakkerij en greenwashing’ noemen.

Oppervlakkig gezien gaat Purpose opnieuw over stakeholdermanagement, evenals het boek dat Stamsnijder hiervoor schreef (Stakeholdermanagement). Je zou dat een tamelijk schools boek kunnen noemen – in de goede zin van het woord, wel te verstaan – over wat stakeholdermanagement is, wat het belang ervan is en vooral hoe je het vormgeeft in de praktijk. Bekende modellen als de power/interest-matrix van Jay Polonsky, het stakeholdercontinuüm van Margaretha Ferguson, en het participatiecentrum van Guido Reinja spelen daarbij een belangrijke rol. In Purpose tilt hij het onderwerp echter naar een hoger niveau, namelijk dat van de moraliteit. Purpose – Stamsnijder heeft het ook wel over ‘de bedoeling’ – is het antwoord op de morele vraagstukken waarmee een organisatie in brede zin wordt geconfronteerd en kan dan ook niet worden ontwikkeld en getoetst zonder stil te staan bij de rol van de moraal in het bedrijfsleven. Hoe kan ik in complexe situaties de belangen dienen van degenen die ertoe doen en hoe doe ik het goede vanuit de juiste motieven? Die twee vragen vormen het startpunt van een proces dat moet leiden tot stakeholdermanagement dat daadwerkelijk waardecreatie voor een brede groep belanghebbenden nastreeft.

Maar beide vragen beantwoorden blijkt in de praktijk nog niet mee te vallen en dat komt volgens Stamsnijder vooral doordat veel organisaties moeite hebben om hun bedoeling helder te maken. Dat wil zeggen: voor zover deze niet direct verbonden is met geld verdienen. Geprobeerd wordt het wel, maar zolang de positionering van organisaties in een sterk veranderende samenleving vooral het speeltje blijft van marketing- en communicatieprofessionals, zullen de formuleringen van purpose weinig meer zijn dan retoriek. Purpose hoort allereerst thuis in de board rooms (hoewel volgens Stamsnijder uiteindelijk iedere medewerker een ‘Chief Purpose Officer’ hoort te zijn). Een ideaal tot leven wekken is de basis van leiderschap in de 21ste eeuw.

Met zijn boek wil Stamsnijder een perspectief bieden op de ontwikkeling van de morele competenties van organisaties en hun leiders. Hij belooft geen verrassende inzichten. ‘De toepassing ervan vergt echter een slimmere manier van werken die fundamenteel indruist tegen de huidige praktijk,’ schrijft hij. Daartoe werkt hij een model uit dat onderscheid maakt tussen de verschillende niveaus waarop purpose kan worden ingezet: purpose 1.0, 2.0, en 3.0. Hij noemt het ook wel hoofd, hart en handen. Op niveau 1.0 is het nobele doel vooral verantwoording – er hebben zich issues voorgedaan – op niveau 2.0 een verdienmodel, en op niveau 3.0 is dat de bedoeling. Met het model, dat ontwikkeld is op basis van literatuurstudie, de analyse van een kleine honderd praktijkvoorbeelden en toepassing in de praktijk, kan worden vastgesteld in hoeverre de bedoeling van de organisatie volgens stakeholders op een geloofwaardige manier uit de verf komt.

Hoewel Stamsnijder de lezer een compacte marsroute belooft waarmee iedere organisatie aan de slag kan met purpose als strategisch instrument, valt er over de praktische bruikbaarheid van zijn model nog best wat aan te merken. Een marsroute is het zeker. Er zijn voldoende prikkelende vragen om organisaties daadwerkelijk op weg te helpen. Maar wie Stamsnijders credo ‘Stakeholders first, purpose second’ serieus neemt, zal toch al snel moeten beginnen met het bevragen van die stakeholders: waar gaat het ze écht om? En vervolgens: welk verschil maken wij of kunnen wij voor hen maken? Jammer genoeg voorziet Stamsnijder hiervoor niet in bruikbare tools: niet in zijn vorige boek en nu ook niet. Zeker in het schoolsere Stakeholdermanagement ontbreekt tussen alle theorieën en modellen de Betekenis Structuur Analyse (BSA) van Reynolds en Gutman. Hiermee kan onder meer de relevantie van waarden voor de consument worden getoetst. En om die waarden gaat het nu juist bij het vormgeven van maatschappelijke meerwaarde ofwel purpose.

Dat neemt niet weg dat dit ‘verhaal achter de moraal’  een waardevolle aanvulling is op Stamsnijders vorige boek. Beide titels zouden in ieder geval verplichte kost moeten zijn voor iedere professional die marketing(communicatie) studeert, maar ook op de literatuurlijst van een opleiding strategisch management of leiderschap zouden ze niet misstaan. Leiderschap in de 21ste eeuw gaat volgens Stamsnijder immers over het scheppen van waarde, dat begint met het delen van waarden.

Purpose: het verhaal van de moraal - 'Stamsnijder biedt perspectief'
4 december 2019 | Louis Thörig

We leven in een tijdsgewricht waarin een klimaatcatastrofe gaande is, milieuproblemen toenemen, duurzaamheidsbeleid hard nodig is, armoedebestrijding adequaat aangepakt dient te worden en er sprake is van aanhoudende ongelijkheid tussen rijk en arm, mannen, vrouwen, zwart en wit en ga zo maar door.

Veel mensen maken zich zorgen over de toekomst. De crises van de afgelopen jaren hebben pijnlijk duidelijk gemaakt dat een eenzijdige focus op winst geen garantie biedt voor betere financiële prestaties. De groeiende kloof tussen bedrijfsleven en samenleving vraagt om een fundamentele herbezinning op het doel of liever gezegd de bedoeling van een onderneming. Met de opkomst van social media is de buitenwereld de bestuurskamer geïnfiltreerd. Ondernemingen worden geconfronteerd met een disruptieve samenleving. Mensen willen weten welke moraal een organisatie erop nahoudt. ‘Consumenten eisen dat bedrijven duurzaam zijn, sociaal rechtvaardig opereren en hoge ethische normen hanteren, Zo niet, dan lopen ze weg', aldus een uitspraak van Wopke Hoekstra, minister van Financiën. Kortom, het bedrijfsleven is op zoek naar een nieuw verhaal. Wat is er precies nodig om als bedrijf in de 21e eeuw het verschil te maken? Het accent van ‘shareholders first' is langzaam aan het verschuiven naar ‘stakeholders first' of anders gezegd van ‘profit' naar ‘purpose'. Het is een balanceer-act.

Stamsnijder deed voor zijn boek een rondvraag onder bestuurders, toezichthouders en communicatiedirecteuren over de vraag hoe je als organisatie een duurzame reputatie verwerft. Al snel kwam het woord ‘purpose' boven drijven. ‘Purpose' is de authentieke bedoeling van een organisatie, die richting geeft in tijden van verandering en meerwaarde creëert voor iedereen. Of anders gezegd, ‘purpose' geeft het bestaansrecht weer, het hogere doel, de maatschappelijke opdracht van een organisatie. Volgens de auteur zou ‘purpose' de basis zijn voor een geloofwaardige reputatie, de motor van een sterk merk, de ultieme motor voor verandering en de belangrijkste factor om te komen tot betrokkenheid van alle in- en externe stakeholders. Stakeholders zijn kritisch, wat verwachten zij? De jongere generatie nieuw talent heeft heel andere drijfveren. Zij willen zingeving. Millennials en post-millennials willen het ‘waarom' van een onderneming begrijpen voordat zij bereid zijn om zich als klant of medewerker aan een bedrijf of merk te verbinden. Met zijn nieuwe boek Purpose wil Stamsnijder perspectief bieden voor de ontwikkeling van morele competenties van organisaties en hun leiders. Daarin is hij zeker geslaagd. Dagdromers en doemdenkers van ‘purpose' komen uitgebreid aan het woord.

‘Purpose' als gedachtegoed betreft niet het najagen van kortetermijndoelstellingen zoals geld verdienen en winst maken, maar de bedoeling is juist om een organisatie een langetermijnvisie te bieden door ook een nobel doel na te streven. De praktijk leert dat bedrijven met een heldere bedoeling als strategisch wapen van het leiderschap op de lange termijn, die in alle echelons worden nageleefd, het doorgaans beter doen dan bedrijven met strakke operationele doelstellingen gericht op de korte termijn. Maatschappelijk relevantie is het belangrijkste wapen van bedrijven van nu. In zijn boek behandelt Stamsnijder een aantal bedrijven die van ‘purpose' een marketingthema en zelfs erger nog een valse belofte hebben gemaakt in plaats van een authentieke bedoeling. Dat is vragen om problemen als ‘purpose' opportunistisch wordt ingezet. Een krachtige ‘purpose' is geen verkooppraatje maar een sleutel voor duurzaam succes. Stakeholders hebben het feilloos door wanneer een bedrijf niet oprecht is. Zo zijn NGO' en media kritisch als er sprake is van ‘greenwashing' (organisaties doen zich groener voor dan ze zijn) of ‘wokewashing' (politiek correct zijn maar zelf niet voldoen aan de normen en waarden die een organisatie uitdraagt). Aanzienlijke reputatieschade kan het gevolg zijn. Maar er komen ook talrijke purposegedreven bedrijven aanbod. Een goed voorbeeld is KLM. In veel bedrijven staat ‘purpose' inmiddels even centraal als de aloude visie, missie en strategie. Een purposegedreven manier van werken fungeert als een magneet voor toptalent.

‘Purpose' is volgens de auteur misschien wel één van de meest uitdagende thema's voor bestuurders, toezichthouders, hr-managers, marketeers en communicatieprofessionals om succesvol te implementeren. Hiervoor heeft Stamsnijder een operationeel hoofd-hart-handen-metafoor bedacht. Het hoofd staat voor: hoe ontwikkel je in een prille fase een ‘purpose'. Het hart (hoe duid je het verschil tussen kortetermijndoelstellingen en de langetermijnbedoeling) en handen (hoe maak je ‘purpose' praktisch uitvoerbaar). De auteur onderscheidt in zijn boek zelfs in detail dertien soorten ‘purpose'. Het begint met wat is de belofte van de ‘purpose' (beter, eerlijker, liever, etc.), welk domein bestrijkt deze (kwaliteit, innovatie, kansen, etc.), welke bedrijven passen bij deze ‘purpose' en wat zijn hun purposevoorbeelden oftewel nobele doelen die deze bedrijven nastreven (Echt eten voor iedereen, etc.)? Maar de brandende vraag luidt: hoe is morele professionaliteit binnen organisaties nu te verhogen? Daarvoor heeft Stamsnijder zijn professionaliseringsmodel bedacht dat werkt met vijftien dimensies om ‘purpose 1.0', ‘purpose 2.0' en ‘purpose 3.0' op verschillende niveaus binnen een organisatie te implementeren. ‘Purpose 3.0' is het hoogst bereikbare niveau. Een ingewikkeld model waar het stoplicht met de kleuren rood, oranje en groen de mate aangeeft waarin stakeholders de organisatie accepteren als de purposegedreven organisatie. Met dit professionaliseringsmodel kunnen organisaties met hoofd, hart en handen werken aan de ontwikkeling van hun duurzame ‘purpose'.

Ten slotte, Purpose, het verhaal van de moraal behandelt het ‘hoe' en ‘waarom'. Interessant voor organisaties die het voortouw willen nemen in hun professionaliseringsslag. Een gids voor nieuwe-stijl CEO's, bestuurders, toezichthouders, managers, marketeers en communicatieprofessionals die grenzen willen verleggen.

Louis Thörig is verbonden als thesisbegeleider aan de afdeling Organisatiewetenschappen, Faculteit Sociale Wetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam en als docent Corporate Communicatie aan de Hogeschool InHolland.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden