trefwoord
Maakbaarheid: de belofte en de grenzen van sturing en controle
Maakbaarheid is een van de hardnekkigste denkbeelden van onze tijd. Het idee dat een leven, een organisatie of zelfs een hele samenleving naar wens valt te plannen, te sturen en te optimaliseren, klinkt aantrekkelijk. Het geeft houvast in een wereld vol onzekerheid. Maar steeds meer auteurs stellen kritische vragen bij dit geloof. Wat gebeurt er als de werkelijkheid zich niet laat vangen in modellen en stappenplannen? Op deze pagina verzamelen we boeken en artikelen die de maakbaarheidsgedachte van alle kanten belichten: van bestuurskunde tot persoonlijke ontwikkeling, van overheidsbeleid tot opvoeding.
Jelte Krist
Maakbaarheid en de overheid
Nergens botst het maakbaarheidsideaal zo hard met de praktijk als in het openbaar bestuur. Beleid dat op papier logisch oogt, blijkt in de uitvoering vaak onhaalbaar. Verschillende auteurs ontleden hoe dit komt en wat de gevolgen zijn.
Paul Frissen
-
Organisatiekunst - Van controle naar vertrouwen in de publieke sectorVerder lezen in het magazineDit artikel over 'Organisatiekunst' laat zien hoe in de publieke sector een omslag van controle naar vertrouwen gemaakt kan worden, een directe tegenhanger van het maakbaarheidsdenken.
De Nederlandse mentaliteit: polderen, plannen en beheersen
Maakbaarheid zit diep verankerd in de Nederlandse identiteit. De strijd tegen het water heeft generaties lang het idee gevoed dat de omgeving naar menselijke hand te zetten is. Twee boeken belichten deze typisch Nederlandse eigenschap vanuit heel verschillende invalshoeken.
Maakbaarheid in organisaties: van controle naar loslaten
Ook binnen organisaties staat de maakbaarheidsgedachte onder druk. Steeds meer leiderschapsdenkers pleiten voor meer vertrouwen en minder sturing, al blijft de vraag hoe je dat concreet vormgeeft.
-
Controle creëert juist wat het wil voorkomenVerder lezen in het magazineGuus Hustinx ontleedt in dit artikel de vicieuze cirkel van controle: hoe het grijpen naar controlemechanismen vaak juist creëert wat het probeert te voorkomen.
-
Navigeren in de mist - ‘Laat dit boek je kompas zijn’Verder lezen in het magazinePetra Kuipers vertelt hoe ze als voormalig controlfreak leerde dat er een grens zit aan de maakbaarheid van een project, een organisatie en de wereld, een inzicht dat tijdens de pandemie extra scherp werd.
Gijsbrecht Sies leert ons dat kinderen niet gebaat zijn bij individuele ontwikkelplannen en optimalisatie naar vooraf bedachte idealen. Juist ruimte voor verschil doet recht aan wie een kind werkelijk is.
Uit: Normaal van Verschil
Gijsbrecht Sies
Raymond de Looze
Het leven laat zich niet bestellen zoals je een maaltijd bestelt; het komt zoals het komt, en pas als we dat accepteren, kunnen we er werkelijk mee omgaan.
Uit: Dit is niet het leven dat ik heb besteld
Liefde, zingeving en het onmaakbare
Ook in de meest persoonlijke domeinen van het bestaan, zoals liefde en zingeving, duikt de maakbaarheidsgedachte op, vaak met een averechts effect.
Dirk De Wachter
-
Thomas Blekman: ‘De teugels laten vieren zonder controle te verliezen’Verder lezen in het magazineThomas Blekman pleit in dit artikel voor het laten vieren van de teugels zonder de controle te verliezen, een genuanceerd antwoord op de vraag hoeveel sturing nog wenselijk is.
Wanneer maakbaarheid wél werkt
Niet elk perspectief op maakbaarheid is kritisch. Sommige auteurs laten juist zien dat gerichte sturing en planning, mits goed toegepast, wel degelijk resultaat opleveren.
Conclusie: tussen grip en overgave
De boeken op deze pagina laten een dubbel beeld zien. Maakbaarheid biedt houvast en kan, zoals tijdens de coronacrisis bleek, zelfs snelle maatschappelijke verandering mogelijk maken. Tegelijk waarschuwen talloze auteurs voor de schaduwzijde: de teleurstelling, de overregulering en de druk die ontstaan wanneer we denken dat alles te plannen en te beheersen is. Wie deze boeken leest, leert vooral één ding: maakbaarheid is geen vast gegeven, maar een voortdurende afweging tussen sturing en overgave, tussen grip houden en leren loslaten.