Tussenruimte: de vergeten dimensie van samenwerking

In organisaties richten we ons vaak op heldere structuren, duidelijke rollen en meetbare resultaten. Maar wat gebeurt er eigenlijk tussen mensen? Die onzichtbare ruimte – de tussenruimte – is waar de eigenlijke dynamiek zich afspeelt. Hier ontstaan verborgen patronen, hier manifesteren zich systemische krachten, en hier liggen de sleutels tot werkelijke verandering.

De tussenruimte is niet leeg. Ze is geladen met betekenis, met onuitgesproken verwachtingen, met stilte die spreekt. Verschillende denkers en professionals hebben zich verdiept in deze fascinerende dimensie van menselijke interactie. Hun inzichten tonen dat wie deze ruimte begrijpt en durft te betreden, toegang krijgt tot bronnen van creativiteit en transformatie die anders onzichtbaar blijven.

De onzichtbare architectuur van organisaties

Organisaties bestaan niet alleen uit organogrammen en processen. Ze zijn levende systemen waarin de tussenruimte een cruciale rol speelt. Het is de ruimte waar formele structuren en informele dynamiek elkaar ontmoeten, waar macht en invloed op subtiele wijze circuleren, waar betekenis wordt gegeven en ontnomen.

Margreet Oostenbrink benadrukt dat deze tussenruimte geen vrijblijvend concept is, maar een concrete werkplek voor leiders die systemisch willen werken. Wie leert deze ruimte te lezen en erin te interveniëren, kan patronen doorbreken die anders hardnekkig blijven bestaan.

Van conflict naar dialoog: de neutrale tussenruimte

Wanneer mensen met verschillende overtuigingen bij elkaar komen, ontstaat vaak een debat waarin iedereen zijn gelijk wil halen. Maar er bestaat een alternatief: de dialoog, die plaatsvindt in een neutrale tussenruimte waar verschil mag bestaan zonder dat iemand hoeft te winnen.

Ma: de Japanse wijsheid van betekenisvolle leegte

In de Japanse cultuur heeft men al eeuwenlang oog voor de kwaliteit van tussenruimte. Het concept ma – letterlijk vertaald als tussenruimte – verwijst naar de betekenisvolle leegte tussen elementen. Het is niet louter afwezigheid, maar een aanwezigheid van potentie.

Grenswerkers en de tweebenigheid van tussenruimte

Veel professionals bevinden zich letterlijk in de tussenruimte: met één been in hun organisatie en één been daarbuiten. Deze 'grenswerkers' ervaren dagelijks de spanningen tussen verschillende werelden, verschillende logica's, verschillende verwachtingen.

Ondertussen: de tussentijd als tussenruimte

Naast de ruimte tussen mensen bestaat er ook een tussenruimte in de tijd: het 'ondertussen' van veranderingsprocessen. Die liminale momenten waarin het oude nog niet is verdwenen maar het nieuwe zich nog niet heeft gevestigd.

Ruimte creëren door te luisteren

Hoe ontstaat tussenruimte eigenlijk? Ze wordt niet gecreëerd door meer te zeggen, maar door anders te luisteren. Door niet onmiddellijk te reageren maar even stil te zijn. Door niet gelijk een antwoord klaar te hebben, maar de tijd te nemen om te overdenken wat gezegd wordt.

De tussenruimte in co-creatie

Wanneer mensen uit verschillende achtergronden samenkomen om iets nieuws te creëren, ontstaat er een bijzondere vorm van tussenruimte. Dit is geen compromis tussen bestaande ideeën, maar een ruimte waarin werkelijk iets nieuws kan ontstaan.

De paradox van structuur en vrijheid

Organisaties worstelen met een fundamentele spanning: enerzijds de behoefte aan structuur en kaders, anderzijds de wens tot vrijheid en beweging. De tussenruimte is waar deze paradox zichtbaar wordt – en waar ze productief kan worden gemaakt.

Tussenruimte als werkplek voor leiderschap

Leiderschap in complexe tijden vraagt om meer dan het geven van richting. Het vraagt om het kunnen betreden en begeleiden van tussenruimte. Leiders die deze kunst verstaan, creëren ruimte waarin anderen hun talenten kunnen ontplooien en waarin teams echt tot ontwikkeling komen.

De tussenruimte is geen zweverig concept, maar een concrete werkplek. Het is waar werkelijke verandering zich voordoet, waar patronen doorbroken kunnen worden, waar nieuwe verbindingen ontstaan. Wie leert deze ruimte te herkennen, te betreden en te benutten, beschikt over een krachtig instrument voor transformatie.

De literatuur over tussenruimte laat zien: het gaat niet om het kiezen tussen structuur of vrijheid, tussen binnen of buiten, tussen zelf of ander. Het gaat om het kunnen bewegen in de ruimte daartussen. Dat vraagt moed, want tussenruimte is per definitie onzeker. Maar juist die onzekerheid maakt haar zo vruchtbaar. In de tussenruimte ligt de toekomst nog open.