Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
11 augustus 2011 | Peter de Roode

'De menskant van veranderen' van Erik Koenders en Peter Nientied illustreert de veranderkundige mogelijkheden die de theorie van Spiral Dynamics (SD) biedt. Een zeer praktijkgericht boek voor veranderaars waarbij de instelling meer is of iets werkt, dan de vraag of het wetenschappelijk verantwoord is. Een goed leesbaar en bruikbaar boek, dat wel fundamentele kennis van SD vereist.

Spiral Dynamics is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Clare Graves. De essentie van zijn theorie is dat ontwikkeling volgens een bepaalde wetmatigheid verloopt. Na het overlijden van Graves (1986) zijn het Don Beck en Chris Cowan die zijn gedachtegoed verder ontwikkelen, en de theorie van kleuren (in plaats van letters) voorzien. Hun boek 'Spiral Dynamics' heeft het grote publiek niet echt bereikt. Dat is ook niet verwonderlijk, omdat de lezer wel vele bladzijden lang de theorie voorgeschoteld kreeg, maar niet of nauwelijks de toepassingsmogelijkheden ervan zag. Beck en Cowan raakten gebrouilleerd en verkondigen inmiddels elk hun eigen SD-religie.

Koenders en Nientied kiezen in 'De menskant van veranderen' voor een praktische insteek en aarzelen ook niet om kritische kanttekeningen te plaatsen bij de oorspronkelijke theorie van Graves. Zo gaan de auteurs niet zonder meer akkoord met de opvatting dat de theorie van waardesystemen extern gedreven zou zijn. Dat lijkt me een terechte constatering. Vergelijk in dit verband de zienswijze van veranderkundig expert Kotter die stelt dat voor een verandering altijd urgentie nodig is. Waarbij eraan voorbij wordt gegaan –en daar wijzen de auteurs fijntjes op – dat initiatieven ook van binnenuit kunnen worden ondernomen.

In het boek worden de kleuren van de spiraal beknopt behandeld en voorzien van eigentijdse voorbeelden. Wat het boek waardevol maakt, is de samenhang tussen de verschillende kleuren. De auteurs delen bijvoorbeeld een mooi inzicht over de waarde 'groen' uit hun eigen adviespraktijk. Ze merken op dat wanneer samenwerken (groen) niet goed verloopt, de oorzaak gelegen kan zijn in verkeerd omgaan met macht (rood). Op deze manier leert de lezer de verbanden zien tussen de verschillende waardeoriëntaties.

Een interessant aspect binnen de theorie van Spiral Dynamics is de zienswijze op cultuurverandering. Deze kan de gedaante aannemen van 'verbeteren', dat wil zeggen dat binnen het huidige waardesysteem aanpassingen worden gemaakt. Daarnaast zijn er ook de zogenaamde transities waarbij het huidige waardesysteem verlaten dient te worden ten faveure van een andere waarde op de spiraal. Het boek laat aan de hand van veel voorbeelden zien hoe dergelijke transities aangepakt kunnen worden. Een tipje van de sluier: sluit eerst aan bij het huidige waardesysteem en richt je vervolgens steeds meer meer op de nieuwe waarde. Hoe simpel ook; dit principe wordt nogal eens veronachtzaamd omdat vaak alleen de nieuwe waarde aandacht krijgt; met alle gevolgen van dien. Zo staat het boek vol met nuttige en praktische verandertips. Het is de wens van de auteurs om na het lezen van dit boek praktisch aan de slag te gaan. Ik zou er aan willen toevoegen: met gedegen kennis van de Spiral Dynamics-theorie.

Volgen, volgen, en dan leiden
16 mei 2011 | Bert Peene

Organisatieverandering gaat uiteindelijk altijd over het aanleren van nieuw gedrag. Daarover is in de loop van de jaren dan ook heel wat geschreven. Vooral over wat te doen als dat niet lukt. Met andere woorden: hoe je effectief met weerstand kunt omgaan. Gelukkig komen ook veranderaars die weerstand juist willen voorkomen voldoende aan hun trekken. Nieuw in deze laatste categorie is De menskant van veranderen, met als ondertitel ‘Spiral Dynamics in de praktijk’, van Erik Koenders en Peter Nientied. Hun belangrijkste boodschap: als je mensen tot ander gedrag wilt bewegen, moet je inzicht hebben in hun waarden. En daarbij aansluiten.

Spiral Dynamics is een lastig toegankelijke theorie over het ontwikkelen van mensen, die ruim vijftien jaar geleden ontwikkeld werd door de Amerikaanse professor Clare Graves en wereldwijd bekendheid kreeg door het boek Spiral Dynamics (‘Mastering Values, Leadership and Change’) van Edward Beck en Christopher Cowan. Spiral Dynamics gaat over waardesystemen en hoe die het handelen van mensen en organisaties beïnvloeden. Dat heeft alles te maken met de zogenaamde ‘w-memes’, een begrip dat niet uit te leggen valt binnen het bestek van een enkele alinea, en dat Koenders en Nientied dan ook bewust buiten hun boek hebben gelaten. De menskant van veranderen moest vooral praktisch en beknopt worden. Bovendien kun je volgens hen uitstekend met Spiral Dynamics werken zonder de theorie van die ‘w-memes’. Wat zij willen laten zien, is hoe je Spiral Dynamics als veranderinstrument kunt gebruiken. En dat is gelukt!

Succesvol veranderen in organisaties - dat wil zeggen: mensen tot nieuw, adequater gedrag bewegen - vraagt om begrip van wat deze mensen drijft, vanuit welke waarden zij handelen. Dat kan geborgenheid zijn, macht, orde, succes, samen, synergie, of holisme, de waarde die kort geleden aan het Spiral Dynamics-model werd toegevoegd. Echt nieuw is dat inzicht niet. Koenders en Nientied verwijzen regelmatig naar Stephen Covey die jaren geleden al schreef dat ‘highly effective people’ eerst proberen te begrijpen en daarna pas begrepen te worden. Koenders en Nientied vertalen dat als ‘volgen, volgen en dan leiden’. Toch gaat het maar al te vaak fout en de auteurs weten precies hoe dat komt: ‘Veel organisaties voeren belangrijke veranderingen door zonder de waarden van teams en de organisatie goed in ogenschouw te nemen.’ Anders gezegd: een organisatie waar van oudsher orde, structuur en een foutloos product erg belangrijk zijn - een gerespecteerd notariskantoor bijvoorbeeld - verander je niet zonder slag of stoot in een commercieel bedrijf dat zich met succes in de strijd om het marktaandeel weert. Daar zijn namelijk andere waarden voor nodig, zoals een oriëntatie op resultaat en succesvol zijn, statusgevoeligheid en een competitieve mentaliteit.

‘De menskant van veranderen’ beschrijft uitvoerig hoe je het Spiral Dynamics-model kunt gebruiken om twee soorten organisatieverandering door te voeren: verbeteren binnen de huidige cultuur en transities van waardesystemen. Steeds vormen de waarden van waaruit het model is opgebouwd, en de kleursymboliek die hiervoor wordt gebruikt, het uitgangspunt. Daardoor heeft dit boek zo ongeveer het karakter van een handboek gekregen, met een groot aantal verhelderende casussen als illustratiemateriaal. Het enige dat nog ontbreekt, is een vragenlijst waarmee je als verandermanager de waarden van een organisatie en haar medewerkers kunt bepalen.

Koenders en Nientied wilden vooral een praktisch boek schrijven. Welnu, dat is ze uitstekend gelukt. ‘De menskant van veranderen’ voegt bovendien daadwerkelijk iets toe aan het immense corpus van publicaties die in de loop der jaren over organisatie- of cultuurverandering geschreven zijn. Nieuw zijn de gepresenteerde inzichten zoals gezegd niet, maar ik ken geen ander boek dat zo duidelijk weergeeft wat ‘eerst begrijpen en daarna pas begrepen willen worden’ precies betekent.  En dan ook vertelt hoe je daarbij te werk moet gaan. ‘De menskant van veranderen’ is duidelijk geschreven door en voor professionals en mag van mij dan ook een aanrader heten voor iedereen die van organisatieverandering zijn beroep gemaakt heeft (of het ‘willens nillens’ tot zijn of haar verantwoordelijkheid rekent).

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden